Γαλλική Επανάσταση: Η «Χρυσή Νεολαία» («Jeunesse dorée»)

Η δύναμη κρούσης της θερμιδοριανής αντίδρασης (B΄ μέρος)

| 01/03/2017

Όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο κατά τη λήξη της δεύτερης φάσης της Γαλλικής Επανάστασης, που  ξεκινά με την κήρυξη του πολέμου κατά τις Αυστρίας  (20 Απριλίου 1792), κορυφώνεται στην περίοδο της Τρομοκρατίας και τελειώνει με το πραξικόπημα της 9ης Θερμιδόρ και την πτώση του Ροβεσπιέρου (27 Ιουλίου 1794),  εμφανίστηκε η «Χρυσή Νεολαία». Επρόκειτο για ένα σώμα  που στρατολόγησε η θερμιδοριανή αντίδραση, κυρίως από τη νεολαία της μεσαίας τάξης, και πολέμησε τους «συνεχιστές του Ροβεσπιέρου» και τους Ιακωβίνους.

Ας δούμε τώρα τα γεγονότα από τον Αύγουστο του 1793:  οι Επιτροπές βρίσκονταν ακόμα στα χέρια των Ορεινών. Για αυτόν του το λόγο, ο Varlet συνελήφθη αμέσως και παρέμεινε στη φυλακή του Plessis μέχρι τη διάλυση της Συμβατικής, διότι οι οπαδοί του Fréron, την πολιτική του οποίου υπηρετούσε ο Varlet, τον θεωρούσαν πολύ επικίνδυνο για να αφεθεί εκ νέου ελεύθερος. Μέσα από την φυλακή, έγραψε πολλές μπροσούρες εναντίον των Ορεινών και της Επαναστατικής Κυβέρνησης. Σε μία από αυτές, με τίτλο LExplosion, υπάρχει αυτή η επιγραφή: Να χαθεί η Επαναστατική Κυβέρνηση παρά μία αρχή![i]  Μεγάλος θαυμαστής του Μαρά όπως ο Fréron, πολεμούσε, στο όνομα της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, την Επαναστατική Κυβέρνηση, την οποία αποκαλούσε κυβέρνηση εθνοκτόνο, ένα κοινωνικό τερατούργημα, ένα αριστούργημα μακιαβελισμού.» «Για όλους όσους έχουν λογική, έλεγε, Κυβέρνηση και Επανάσταση είναι έννοιες ασυμβίβαστες.[ii] Αυτός ο «λυσσασμένος», αυτός ο «αναρχικός» έριχνε το ανάθεμα στην Τρομοκρατία, με την ίδια βιαιότητα στη ρητορική με τον ίδιο τον Fréron. Οι ύβρεις του και οι λοιδορίες του εναντίον του Billaud-Varenne, εναντίον του Barère, εναντίον του Vadier, εναντίον του Collot, εναντίον του Amar, εναντίον του Carrier, συχνά καθοδηγούνταν από τον Merlin de Thionville. Ο Fréron και ο Tallien ήταν πολύ τυχεροί που είχαν με το μέρος τους, από την αρχή, και εναντίον των Ιακωβίνων και των Ορεινών, ανθρώπους σαν τον Varlet, οι οποίοι υπήρξαν οι ηγέτες της Επανάστασης της 31ης Μαΐου-2ας Ιουνίου 1793 και οι συνήθεις ταραχοποιοί των τομέων και στους τομείς.[iii]

Bλέπουμε ακόμα στη λέσχη του Electoral τον χαράκτη Bodson, δικαστή του δικαστηρίου του πρώτου διαμερίσματος, ο οποίος συνέταξε, στο όνομα της λέσχης, την αίτηση που παρουσιάστηκε στη Συμβατική την 20η Fructidor (6 Σεπτεμβρίου), και διεκδικούσε την απεριόριστη ελευθερία του Τύπου και την αποκατάσταση των εκλογών. Ο Bodson ήταν φίλος του Varlet και του Μπαμπέφ, με τον οποίο επρόκειτο αργότερα να συνωμοτήσει κατά του Διευθυντηρίου. Ο Μπαμπέφ ανέλαβε την υπεράσπιση του όταν συνελήφθη εξαιτίας αυτής της αίτησης.

Hγέτες τους ήταν επίσης οι Bourdon (de l’Oise), Merlin de Thionville και Goupilleau de Fontenay. O τραγουδιστής Elleviou, o ηθοποιός Quesnel του Théâtre français, o χορευτής Trénitz, o μουσικός Sourigueres, και οι δημοσιογράφοι Martainville και Langlois ήταν οι αξιωματικοί τους, σύμφωνα με τον Duval.[iv] Η συμμετοχή μουσικών, τραγουδιστών, χορευτών, επάγγελμα υποδεέστερο και στο κοινωνικό περιθώριο έχει ένα ενδιαφέρον και ίσως θα έπρεπε να αναλυθεί στο μέλλον. O Lacretelle ήταν επίσης ένας από τους ηγέτες τους, ο οποίος είχε προσλάβει μία συμμορία κακοποιών και τραμπούκων, όπως ο περίφημος Marquis de Saint-Huruge και ο “πατριώτης” Gonchon, οι οποίοι αναλάμβαναν τις βίαιες επιχειρήσεις. Οι «νέοι άνδρες» μπορούσαν να αναγνωριστούν από τους τετράγωνους γιακάδες των παλτών τους και από τη μακριά μπούκλα που έριχναν μπρος στον ώμο τους (lovelock) Ήταν οπλισμένοι με ρόπαλα και φώναζαν Κάτω οι Ιακωβίνοι! Ζήτω η Συμβατική! (Α bas les Jacobins! Vive la Convention!).

Xρυσή Νεολαία ("Ενας Απίστευτος και μία Υπέροχη")

Xρυσή Νεολαία («Ενας Απίστευτος και μία Υπέροχη»)

Σημείο συνάντησης τους ήταν συνήθως το Café des Canonniers στο Palais Royal ή το Café de Chartres. Οι αρχηγοί έρχονταν για να δώσουν διαταγές, οι οποίες κυκλοφορούσαν από ομάδα σε ομάδα. Τους αποκαλούσαν επίσης και Μουσκαντίνους (Μuscadins). Προέρχεται από τη λέξη musc, που σημαίνει «μόσχος», το άρωμα όμως, όχι το ζώο, και εμπεριέχει υπαινιγμό θηλυπρέπειας. Είχαν και πολλά άλλα παρατσούκλια όπως μαύρα κολλάρα (collets noirs), πράσινα κολλάρα (collets verts), απίστευτοι (incroyables), χαρακτηρισμός  που ήταν περισσότερο ειρωνικός, γιατί η ίδιοι συνήθιζαν όταν έβλεπαν ή άκουγαν κάτι που δεν ήξεραν να φωνάζουν Απίστευτο!, με λίγα λόγια τους ειρωνεύονταν για το διανοητικό τους επίπεδο, όπως επίσης μικρούληδες (cadenettes), aυτιά του σκύλου (oreilles de chien), σουάνους (chouans), συντροφιά του Ιησού, χρυσό εκατομμύριο (million doré), αφυπνιστές (réveilleurs), κύριους με το ραβδί (messieurs à baton), Βασιλική Γραβάτα (Royale Cravate), Βασιλική Αναρχία (Royale Anarchie), λόγο της τιμής (parole dhonneur), Φρερονιστές (Fréronistes), νεολαία του Fréron (jeunesse fréronnière), στρατό του Fréron (armée de Fréron) και άλλα πολλά από τα οποία, όπως οι Σουάνοι[v] και η Συντροφιά του Ιησού, ήταν επίσης αντεπαναστατικές ομάδες που δρούσαν σε διάφορες περιοχές της Γαλλίας.[vi] Σύμφωνα με τον Duval, ένα σύστημα επικοινωνίας είχε οργανωθεί το οποίο, σε περίπτωση συναγερμού, έκανε δυνατό το άμεσο κάλεσμα ομάδων που μπορεί να ήταν διασκορπισμένες σε όλη την πόλη. Στο σύνολο, η Χρυσή Νεολαία μπορούσε ίσως να συγκεντρώσει δύο με τρεις χιλιάδες νέους. Αν πιστέψουμε τον Duval, οι ηγέτες της αντίδρασης είχαν ακόμα υψηλότερες διασυνδέσεις, και η Χρυσή Νεολαία είχε απευθείας οργανωθεί από τις «αναγεννημένες» Επιτροπές Κοινής Σωτηρίας και Δημόσιας Ασφάλειας:

 Σύμφωνα με την πρόταση του Fréron και του Barras, Οι Επιτροπές Κοινής Σωτηρίας και Δημόσιας Ασφάλειας αναγεννημένες μας είχαν δώσει βοηθητικούς ηγέτες οι οποίοι μας συγκέντρωναν δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα, στον Κεραμεικό, στο πλάτωμα στην άκρη του νερού, στον κήπο του Λουξεμβούργου, στα ChampsElysées και αλλού, και κάναμε ασκήσεις με τέτοιο ζήλο ώστε δεν υπήρχε σχεδόν κανένας από εμάς που να μην ήταν σε θέση να ρίξει με πιστόλι και ο οποίος να μην ήταν πρόθυμος…Αξιωματικοί αφοσιωμένοι στο θερμιδοριανό κόμμα…μας έμαθαν να ελισσόμαστε.[vii]

Όταν βρέθηκε αντιμέτωπη με τους Sans-Culottes κατά τη διάρκεια των εξεγέρσεων του Germinal και του Prairial (Απρίλιος-Μάιος) του 1795, απέτυχε παταγωδώς να τα βάλει μαζί τους. Καθώς όμως οι εργάτες δεν είχαν μέχρι τότε κινητοποιηθεί μαζικά, η Χρυσή Νεολαία έλεγχε τους δρόμους, με τη σιωπηρή αποδοχή της Συμβατικής. Η Εθνοφρουρά, η οποία έτσι κι αλλιώς ήταν αποδιοργανωμένη και στην πράξη αφοπλισμένη, δεν τύγχανε ιδιαίτερης εμπιστοσύνης, ενώ και η ίδια η αστυνομία δε φαινόταν να είναι και πολύ αξιόπιστη. Η επίθεση της 19ης Brumaire στη λέσχη των Ιακωβίνων θεωρήθηκε στις αναφορές της αστυνομίας ότι …αυτό αποδεικνύει ότι η χτεσινή δράση δεν είναι τίποτε άλλο από ένα πραξικόπημα καθοδηγούμενο από την αριστοκρατία…[viii], ενώ και οι αναφορές στους ηγέτες της Χρυσής Νεολαίας, όπως αυτή για τον Saint-Huruge, μόνο κολακευτικές δεν είναι.[ix] Προφανώς, η Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας και οι επιτροπές επαγρύπνησης αντιμετώπιζαν τις συμμορίες του Fréron ως επικουρικές. Έτσι μπόρεσαν να παίξουν τον καθόλου ευκαταφρόνητο ρόλο τους, παίρνοντας τον έλεγχο του δρόμου από τους Ιακωβίνους και σπρώχνοντας το διστακτικό χέρι της πλειοψηφίας της Συμβατικής προς πιο συντηρητικές και φιλελεύθερες (χωρίς αυτές τα δύο να αλληλοαναιρούνται απαραίτητα) κατευθύνσεις.

Περίπου στα τέλη του Fructidor (μέσα Σεπτεμβρίου), η Χρυσή Νεολαία άρχισε να ξεχωρίζει ως ανεξάρτητη δύναμη. Μέσα σε αυτήν τη Χρυσή Νεολαία του Fréron συνυπήρχαν στοιχεία πολύ διαφορετικά μεταξύ τους: δημοσιογράφοι, γυναίκες της υψηλής κοινωνίας και γυναίκες χαμηλής ηθικής, μουσκαντίνοι κάθε ηλικίας και καταγωγής, όλοι ενωμένοι από το μίσος τους για το προηγούμενο καθεστώς. Ανάμεσα τους ήταν και πολλοί παλιοί ύποπτοι οι οποίοι, προκειμένου να μην επιστρέψουν στη φυλακή, θεώρησαν πιο σίγουρη λύση να καταφύγουν ανάμεσα στους «ιδεολογικά» συγγενείς τους. Οι δημοσιογράφοι και οι συγγραφείς φυλλαδίων, αποδείχθηκαν μάλιστα πολύ χρήσιμα εργαλεία προπαγάνδας στα χέρια τους.[x]

Η αναφορά της αστυνομίας της 24ης Fructidor (10 Σεπτεμβρίου), την επομένη της απόπειρας δολοφονίας κατά του Tallien, λέει ότι πληθαίνουν οι οπαδοί της μετριοπάθειας τους οποίους για πρώτη φορά χαρακτηρίζει ως muscadins: …Για παράδειγμα, αδιαφορούν και δεν φέρουν στα κοσμήματα τα σύμβολα της ελευθερίας. Στις παραστάσεις χειροκροτούν νύξεις που κολακεύουν τη μετριοπάθεια. Οι μουσκαντίνοι αφθονούν παντού…[xi] Την 3η Sans-Culottide του Έτους ΙΙ (19 Σεπτεμβρίου) (και όχι την προηγούμενη μέρα όπως λέει ο Lefèbvre)[xii] o Garnier de Saintes τους κατήγγειλε από το βήμα της Συμβατικής:

GARNIER (de Saintes): Ζητώ το λόγο για να επιστήσω τα βλέμματα και την προσοχή όλων των βουλευτών, που αγαπούν ειλικρινά την πατρίδα, γύρω από όλα τα θέματα που μας περιβάλλουν. Eδώ και οκτώ ημέρες βλέπω στο Παρίσι άνδρες να συμπεριφέρονται προκλητικά. Υπήρχε χθες στο PalaisEgalité, το οποίο ξαναγίνεται PalaisRoyal, θρασύτατες υπάρξεις που προσέβαλαν ατιμώρητα τους πατριώτες, και ιδιαίτερα εκείνους τους οποίους θα μπορούσαν να υποψιάζονται ως Ιακωβίνους. Πολλοί από τους συναδέλφους μας πήγαν εκεί  για να κρίνουν αυτήν την κίνηση. Αναγνώρισαν ότι ήταν αντεπαναστατική και μοναρχική[xiii]

Xρυσή Νεολαία ("Ενας Απίστευτος και μία Υπέροχη")

Xρυσή Νεολαία («Ενας Απίστευτος και μία Υπέροχη»)

Αναφέρεται στις εκτεταμένες συγκρούσεις (για πρώτη φορά) μεταξύ Χρυσής Νεολαίας και Ιακωβίνων:

Μεγάλη φασαρία στον Κήπο της Ισότητας που προκύπτει από τη διαφορετικότητα των απόψεων, σχετικά με την ελευθερία του Τύπου και τον επιτηδευμένο τρόπο με τον οποίο οι πωλητές διανέμουν τα γραπτά τους. Έχουν δωθεί και χτυπήματα. Φαίνεται πως είναι μία ομάδα Ιακωβίνων και μία άλλη αντίπαλη…Κάποια άτομα συνελήφθησαν. Δύο οδηγούνται στην Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας και ένας άλλος στην επαναστατική Επιτροπή του τομέα…

Η στάση των εφημερίδων εξαρτάται από την πολιτική τους τοποθέτηση. Έτσι για παράδειγμα, διαβάζουμε στη Journal des hommes libres για τα γεγονότα αυτών των ημερών:

Εφημερίδα των ελεύθερων ανθρώπων όλων των χωρών της 4ης SansCulottide του έτους ΙΙ: Παρίσι 3η SansCulottide. – Είδατε χτες την αντεπανάσταση καμαρωτή σε αυτό το φημισμένο παλάτι το οποίο πολύ θα ήθελε να ξανακάνει βασιλικό;

Αντίθετα διαβάζουμε στον Μessager du soir [Bραδυνός Αγγελιοφόρος]:

Βραδυνός Αγγελιοφόρος της 4ης SansCulottide του έτους ΙΙ: Παρίσι 3η SansCulottide. -…Ορίστε τα γεγονότα. Ένας πλανόδιος πωλητής φώναξε τους τίτλους διαφορετικών φυλλαδίων.  Περνάει ένα πλήθος ατόμων με σπαθιά, που ορμάνε πάνω στον πωλητή και του απαγορεύουν να δηλώνει οτιδήποτε ενάντια στη μητρική Λέσχη. Ο πωλητής επικαλείται την ελευθερία του Τύπου. Οι επαναστάτες κακομεταχειρίζονται με μπαστούνια (ή ράβδους) τον διανομέα των φυλλαδίων[xiv]

Στο εξής, οι συγκρούσεις αυτές επρόκειτο να είναι συνεχείς. Από τον Vendémiaire και εξής, η Χρυσή Νεολαία ενεπλάκη και στις συναντήσεις των τομέων, οι οποίοι σταδιακά ξέφυγαν από τον έλεγχο των Sans-Culottes και στην πλειοψηφία τους εκδήλωσαν την προσκόλληση τους στη Συμβατική.[xv]

*Ο Θανάσης Γάλλος είναι ιστορικός

[i] Α. Μathiez, La réaction…, σελ. 151: Périsse le gouvernement révolutionnaire plutôt qu’un principe!

[ii] Ο.π., σελ. 151: gouvernement nationicide, une monstruité sociale, un chef-d’oeuvre de machiavélisme. Pour tout être qui raisonne,…, Gouvernement et Révolution sont incompatibles.

[iii] Ο.π., σελ. 151-152.

[iv] G. Lefebvre, The Thermidorians, σελ. 48-49.

[v] Σουάνοι (Chouans): Αντεπαναστάτες βασιλόφρονες αντάρτες που έδρασαν από το 1793 κι μετά βόρεια του ποταμού Λουάρ, στη Βρετάνη, στη Νορμανδία καθώς και στα διοικητικά διαμερίσματα της Maιν και του Ανζού, παράλληλα με την εξέγερση στη Βανδέα. Σουάνος (Jean Chouan) ήταν το παρατσούκλι ενός από τους αρχηγούς τους, του Ζακ Κοτερό. Chouan στα κέλτικα σημαίνει κουκουβάγια, καθώς οι Σουάνοι μετέφεραν κωδικοποιημένα τα μηνύματά τους μέσα από τα δάση της Βρετάνης χρησιμοποιώντας τους ήχους της κουκουβάγιας. Βλ. και Honoré de Balzac, Οι Σουάνοι ή η Βρετάνη το 1799, σελ. 379.

[vi] François Gendron, La Jeunesse dorée, Presses Universitaires de France, Παρίσι, 1983, σελ. 27.

[vii] G. Lefebvre, The Thermidorians, σελ. 49. Bλ. Παράρτημα, παραθ. 649.

[viii] Α. Αulard, Paris pendant la réaction thermidorienne…, T. 1, σελ. 227-228: CV. 19 BRUMAIRE AN III (9 NOVEMBRE 1794). RAPPORT DU 20 BRUMAIRE. …Ce qui prouve que l’action d’hier n’est qu’un coup monté par l’aristocratie…. Υπογράφουν οι Gosset και Bocquet-Destournelles.

[ix] Πρβλ. Παράρτημα παραθ. 627.

[x] A. Μathiez, La réaction…, σελ. 162.

[xi] Α. Αulard, Paris pendant la réaction thermidorienne…, T. 1, σελ. 90: ΧLV. 24 FRUCTIDOR AN II (10 SEPTEMBRE 1794. RAPPORT DU 25 FRUCTIDOR. …Par exemple, on se soucie peu de porter sur les bijoux les emblèmes de la liberté et autres. Aux spectacles on applaudit aux allusions qui flattent le modérantisme. Les muscadins fourmillent partout….

[xii] G. Lefebvre, The Thermidorians, σελ. 50: Τη 2η sans-culottide (18 Σεπτεμβρίου), ο Garnier de Saintes τους κατήγγειλε από το βήμα της εθνοσυνέλευσης… …Le 2e jour sans-culottide (18 septembre), Garnier de Saintes les dénonca à la tribune…

[xiii] ArchP, Τ. 97, σελ. 287-291, nο 17 (Συνεδρίαση της 3ης Sans-Culottide του ‘Ετους ΙΙ/19 Σεπτεμβρίου 1794, Προεδρία του Bernard de Saintes). Βλ. και Jpe, no 727, AP, no 627, FR, no 291, C. Eg., no 762, JF, no 725, JM, no 143, MS, no 762, JP, no 628. Bλ. Παράρτημα, παραθ. 655.  

[xiv] Α. Αulard, Paris pendant la réaction thermidorienne…, T. 1, σελ. 106-107. Bλ. Παράρτημα, παραθ. 656.

[xv] Α. Αulard, La Société…, VI, σελ. 567, όπου ο Crassous, λέει ειρωνικά: CRASSOUS. – …Μας παρουσιάζουν ως μία δύναμη ενδιάμεση ανάμεσα στο λαό και την εθνική Συμβατική. Οι λαϊκές εταιρείες μία ενδιάμεση δύναμη ανάμεσα στο λαό και τη Συμβατική! Τι πολιτική αίρεση! Οι λαϊκές Εταιρείες είναι μέρος του λαού, και ο λαός δε δίνει τον όρκο του παρά μέσα στις πρωτοβάθμιες συνελεύσεις και μέσα στις συνελεύσεις των τομέων. Αντλούν την ύπαρξη τους από τα Δικαιώματα του ανθρώπου και το Σύνταγμα, και δε σχηματίζουν σε καμία περίπτωση ξεχωριστές συντεχνίες… Bλ. Παράρτημα, παραθ. 494. Όσον αφορά τη διάλυση των Sans-Culottes βλέπε και Cobb H.R., «Note sur la repression contre le personnel sans-culotte de 1795 à 1801» , Ann, hist. Rev. franc., no. 134, Janvier-Mars 1954, σσ. 23-49. Bλ. Παράρτημα, παραθ. 657.

Δείτε το πρώτο μέρος εδώ