Δύο τραγούδια και ένα ποίημα για τον Σωτήρη Πέτρουλα

| 21/07/2017

O ταραγμένος Ιούλης του 1965: ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης Ένωσης Κέντρου από το παλάτι, κυβέρνηση αποστατών, ο λαός σους δρόμους. 70 μέρες, μια προς μια, οι δρόμοι της Αθήνας πλημμυρίζουν. Νεολαία και εργαζόμενοι γράφουν ιστορία, ζουν τη δική τους άνοιξη, που δεν μοιάζει χαμένη. Τα γεγονότα μένουν στη συλλογική μνήμη ως «Ιουλιανά». Ο Σωτήρης Πέτρουλας, ο νεολαίος αγωνιστής, στέλεχος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη (που είχε ιδρυθεί το 1963 μετά τη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη), πρωτοστατεί, ως στέλεχος του φοιτητικού κινήματος.

21 Ιούλη, η ΕΦΕΕ καλεί τους φοιτητές σε συγκέντρωση στα Προπύλαια ενάντια στο παλατιανό πραξικόπημα με συνθήματα «Να φύγει η αυλόδουλη κυβέρνηση», «Την κυβέρνηση εκλέγει ο λαός και όχι το παλάτι και οι αμερικανοί» κ.ά. Η μαζική διαδήλωση χτυπιέται με λύσσα: 200 τραυματίες, 258 συλληφθέντες, μεταξύ των οποίων 28 μαθητές, και ένας νεκρός.  Στη συμβολή των οδών Σταδίου και Λαδά, μέσα στη νύχτα, μαραίνεται με μιας η νιότη του Σωτήρη Πέτρουλα. Ένστολοι πραιτοριανοί της ιουλιανής εκτροπής, υπό την διεύθυνση του υπουργού δημόσιας τάξης, ναύαρχου Τούμπα, τον δολοφονούν. Η κηδεία του, με παλλαϊκή συμμετοχή, γίνεται μια βροντερή καταγγελία στην «καχεκτική δημοκρατία» του μετεμφυλιακού κράτους της δεξιάς, των παρα-συνταγμάτων, των επεμβάσεων στην πολιτική ζωή του παλατιού και του αμερικανικού παράγοντα.

Η θυσία του Πέτρουλα γίνεται τραγούδι και ποίημα. Η τέχνη, μέσα σε χαλεπούς καιρούς λογοκρισίας, διασώζει στη συλλογική μνήμη τους αγώνες και το άδικο τέλος του, διαφυλάσσει την ιστορική πορεία μιας ολόκληρης γενιάς, που είδε την άνοιξη της να χάνεται.

Αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά

Μέσα στη φλόγα των γεγονότων, ο Μίκης Θοδωράκης γράφει στη μνήμη του το ομώνυμο τραγούδι: Σύμφωνα με μαρτυρίες, το ίδιο βράδυ μετά τη δολοφονία, ο Μ. Θοδωράκης (ιδρυτής των Λαμπράκηδων και βουλευτής της ΕΔΑ τότε) παρευρίσκεται μαζί με άλλους Λαμπράκηδες στα γραφεία της εφημερίδας «Αυγή». Κατά τη διάρκεια της ταραγμένης κουβέντας, με στόχο την απόδοση  της σωρού του Πέτρουλα στην οικογένειά του, ο ίδιος σιωπά, ενώ γράφει και σβήνει σε λευκές κόλλες χαρτί. Εκεί γεννιούνται οι στίχοι του τραγουδιού, που «διαρρέει» εν ριπή οφθαλμού  μεταξύ των Λαμπράκηδων και τραγουδιέται στην κηδεία, στις 23 Ιουλίου. Σε δίσκο θα κυκλοφορήσει μόνο μετά τη μεταπολίτευση, τον Οκτώβριο του 1974, στο άλμπουμ «Η Ελλάδα του Μίκη Θεοδωράκη» με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Παράλληλα, η ίδια το είχε ηχογραφήσει για πρώτη φορά στην Ολλανδία το 1965 και βεβαίως ακουγόταν σε όλες τις συναυλίες του δημιουργού στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της επταετίας.

Σωτήρης Πέτρουλας

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα

 

Είχα ένα αγόρι, ένα άγριο άνεμο

Ένα ακόμη, πανέμορφο τραγούδι, αφιερωμένο στη μνήμη του Πέτρουλα, θα γραφτεί σε στίχους της λαμπράκισσας Παυλίνας Παμπούδη και μουσική / ερμηνεία της Αρλέτας. Ο τίτλος του «Είχα ένα αγόρι». Το τραγούδι συμπεριλήφθηκε στο δίσκο «Στον ρυθμό του αγέρα», που κυκλοφόρησε το 1968.

Είχα ένα αγόρι

Είχα ένα αγόρι, ένα άγριο άνεμο

Ένα ποτάμι που έγινε αναφιλητό

Τώρα δυο ηλιοτρόπια

Τα μάτια του που τόσο είχα φιλήσει

Τώρα τα όνειρά του

Γίνανε δυο σταλαγματιές πικρή δροσιά

Την Τρίτη μέρα δεν αναστήθηκε

Είκοσι μέρες κοιμάται κάτω απ’ τη βροχή

Τώρα μια παπαρούνα

Σημάδεψε τη θέση της καρδιάς του

Τώρα είναι η φωνή του

Ένα σπουργίτι που πετάει για τον νοτιά

Και με τα νιάτα η νιότη σου ζυμώνεται κι αντρειεύει

Τέλος, ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος έγραψε ένα ποίημα αφιερωμένο στον Σωτήρη Πέτρουλα, με τίτλο «Μικρό δοξαστικό ελεγείο, στο Σωτήρη Πέτρουλα» που συμπεριλήφθηκε στην ποιητική συλλογή «Συντροφικά τραγούδια«, στην οποία συμπεριλαμβάνονται πέντε δεκαετίες ποιητικής δημιουργίας τον Ρίτσου: 1931-1981.

Μικρό δοξαστικό ελεγείο, στο Σωτήρη Πέτρουλα

Είχες το κάλλος και το φως, το δίκιο και τα νιάτα

κι ορθός τη στράτα τράβαγες κι ας σου ‘κραζαν «σταμάτα».

Σπαθάκι- λεϊμονόφυλλο στο χέρι σου όλο κι όλο,

μπρος στη δαγκάνα του σκορπιού και της οχιάς το δόλο.

Μα η λεβεντιά σου βρόνταγε ψηλά στα χρυσαλώνια

χίλια κανόνια κι άλλα δυο- της λευτεριάς κανόνια.

Κι αγάλλονταν οι κορασιές στα ρόδινα περγιάλια

και μες στις σκοτεινές μονιές λουφάζαν τα τσακάλια.

Αχ, πώς σε βρήκε το κακό με το καυτό μολύβι

και τ’ ανθισμένο θώρι σου μ’ ωχρόν αχνό μας κρύβει;

Για δες, καλέ μας, γύρω σου τι γήλιος και τι μύρα

και τι σημαίες και τι καρδιές- τη νίκησες τη μοίρα.

Γιατί όποιος πράττει το καλό κι όποιος γι αυτό πεθαίνει,

πίνει τ’ αθάνατο νερό και στο καλό απομένει.

Και με τα νιάτα η νιότη σου ζυμώνεται κι αντρειεύει,

σπαθί- δαφνόφυλλο από φως που καταλύει τα ερέβη

  • κεντρική φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ, Στιγμιότυπο από την πομπή προς το Α’ Νεκροταφείο. Ο πατέρας και η αδερφή του Σ. Πέτρουλα στους ώμους των συναγωνιστών του φοιτητή.

 

Από πιτσιρίκα ήθελε να «δουλέψει ένα φεγγάρι αλογάκι σε λούνα παρκ» (βλέπεις κάτι είχε πιάσει το αυτί της από το ποίημα της Τζένη Μαστοράκη, Δούρειος Ίππος). Τελικά δεν τα κατάφερε και ασχολήθηκε με πιο πεζά πράγματα όπως η ιστορία και η δημοσιογραφία. Από το 2008 γράφει στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.