Ο "Μάρτυρας" στον πολυχώρο VAULT

Πώς μπορεί να σωθεί κανείς από τα ίδια του τα πιστεύω;

| 10/12/2017

Ο “Μάρτυρας”, του Marius von Mayenburg, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στον Πολυχώρο Vault από την ομάδα ProvaT.O., σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Λάσκαρη, από τις 9 Οκτωβρίου 2017 έως τις 9 Ιανουαρίου 2018, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15.

Το έργο έκανε πρεμιέρα στο Βερολίνο το 2012, στη σκήνη της Schaubühne, σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα. Tο 2016 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Ρώσο σκηνοθέτη Kirill Serebrenikov, με τον τίτλο “Ο πιστός” και πήρε μέρος σε μια σειρά από φεστιβάλ, ανάμεσά τους το Φεστιβάλ των Καννών, θέτοντας υποψηφιότητα για το βραβείο “Ένα κάποιο βλέμμα”, αποσπώντας τελικά το ειδικό βραβείο Καννών “Francois Chalais 2016”.

Ο Μπέντζαμιν είναι ένας έφηβος κλειδωμένος στον εαυτό του. Μέσα από τη μελέτη της Αγίας Γραφής, αναζητά την αλήθεια του και επιχειρεί να πορευτεί σύμφωνα με το λόγο του Θεού — ή με τον τρόπο που τουλάχιστον ο ίδιος τον ερμηνεύει — ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να εναντιωθεί σε όλους. Όσο η μισαλλοδοξία των πιστεύω του κορυφώνεται μέσα από το συνεχές θρησκευτικό κύρηγμά του, τα αντανακλαστικά του περίγυρου να του αλλάξουν γνώμη αποδεικύονται βραδυφλεγή, αν όχι μάταια. Η πίστη σε έναν αδυσώπητο Θεό τιμωρό φαίνεται να έχει συνεπάρει τον Μπέντζαμιν με τρόπο καθολικό και ακραίο.

Πού σταματά η ευλάβεια και που αρχίζει ο φανατισμός; Μέχρι που μπορεί να φτάσει κανείς για όσα πιστεύει; Ο «Μάρτυρας» μας εισάγει σε ένα περιβάλλον στο οποίο τα προβλήματα και οι εσωτερικές ανησυχίες των πρωταγωνιστών φαίνονται να διακλαδώνονται, άλλοτε δημιουργώντας αποπνικτικούς δεσμούς και άλλοτε ρήγματα σε σχέσεις εμπιστοσύνης. Κάθε ήρωας του έργου φαίνεται να ζει τη δική του Οδύσσεια, από τις δυσκολίες της μητρότητας σε μια μονογονεϊκή οικογένεια, τις νύξεις σεξουαλικής παρενόχλησης από εργοδότη, τα συζυγικά προβλήματα, τις ενοχές λόγω κρυφών ομοερωτικών επιθυμιών, και ούτω καθεξής. Κάθε ένας τους, είναι διατεθειμένος να φτάσει στα άκρα για να υποστηρίξει όσα πιστεύει και νιώθει. Κανείς δεν κάνει πίσω. Αναρωτιέμαι αν ο πρωταγωνιστής, που αναζητά την πατρική φιγούρα σε ένα Θεό που του υπόσχεται ανόθευτη αγάπη, είναι πράγματι ο μεγαλύτερος μάρτυρας του έργου, ή αν όλοι οι ήρωες μοιράζονται τον ίδιο σταυρό.

Οι επτά ηθοποιοί υποστηρίζουν ισότιμα την ιδιόμορφη δομή του έργου, που μεταπηδά από τη μία σκηνή στην άλλη με τρόπο κινηματογραφικό και ιδιαίτερα ασυνήθιστο. Ο Δημήτρης Μαγκλαράς δίνει μία δυνατή ερμηνεία στο ρόλο του Μπέντζαμιν, παρουσιάζοντας μία συγχισμένη ψυχοσύνθεση με τρόπο άμεσο και ανήσυχο. Ιδιαίτερη αίσθηση αφήνει ο Άρης Κυπριανός, στο ρόλο του συμμαθητή του Μπέντζαμιν, που φορτίζει το έργο με εύθυμες νότες ηρεμίας και αγαθότητας, ακόμα και σε στιγμές έντασης. Η Λωρίνα Χατζημανώλη, στο ρόλο της ανύπαντρης μητέρας, εκφράζει την εύθραυστη ευαισθησία της μητρότητας και συγκινεί. Στο ρόλο του διευθυντή βρίσκεται ο σκηνοθέτης του έργου Βαγγέλης Λάσκαρης, ενσαρκώνοντας μία αντιφάσκουσα παραφωνία που συντηρεί το αδιέξοδο του Μπέντζαμιν αντί να επιχειρεί να το κατανοήσει εις βάθος.

Και ενώ η θεατρική ομάδα επωμίζεται και φέρει εις πέρας από κοινού με απρόσμενη σωματικότητα και σκηνική επικοινωνία το έργο, η Βασιλική Δρακοπούλου στο ρόλο της βιολόγου τραβά την προσοχή μία στάλα παραπάνω για την καθηλωτική, σχεδόν σπαρακτική της ερμηνεία ως μία καθηγήτρια που έχει βαλθεί να σώσει το μαθητή της από την παράνοια — ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να θυσιάσει τη δική της λογική προκειμένου να τα καταφέρει. Στο ρόλο της συντρόφου της βρίσκεται η Συμεώνη Γιαννάτου, και στο ρόλο της αφυπνισμένης ερωτικά έφηβης που αποτελεί «πορνικό πειρασμό» για τον Μπέντζαμιν, βρίσκεται η Χρύσα Κούρκουλου, με την αέρινη και φρέσκια σκηνική της παρουσία.

Αν κάτι χαρακτηρίζει το Μάρτυρα, είναι η απόπειρα αποδόμησης των πεποιθήσεων και των ιδανικών που αγκαλιάζουν τον άνθρωπο από την αρχή, ίσως, του κόσμου. Από που προερχόμαστε, πώς ορίζεται η ηθική, ποιο είναι το καλό, ποιο το κακό; Πρόκειται για ένα έργο που δε σου επιτρέπει να ησυχάσεις, που «παίζει» συνεχώς με τα όρια σου. Και αυτή είναι, αναμφίβολα, και η δύναμή του. Υπάρχει μία εύθραυστη ισσοροπία ανάμεσα στην αποδοχή της ελευθερίας, στην προτροπή προς την ελεύθερη έκφραση και στον κίνδυνο να δοθεί βήμα, μέσω αυτής, σε βλαβερές ρητορικές μίσους.

Αυτή την ισσοροπία ερεθίζει ο «Μάρτυρας» επιχειρώντας να ρίξει μία διαπεραστική ματιά στις αιτίες και τις επιπτώσεις της τυφλής ανιδιοτελούς πίστης, είτε αυτή απευθύνεται σε ένα Δημιουργό, είτε απευθύνεται σε ένα σύντροφο ή φίλο. Πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο επιχειρημάτων, σοφισμάτων και υποσχέσεων, που δεν πλησιάζει όμως ποτέ την κάθαρση. Ο διάλογος ανάμεσα στο φανατισμό και την ελεύθερη έκφραση αποδίδει με καθηλωτική σαφήνεια τις κοινωνικές νευρώσεις όλων των φασμάτων, και όχι μόνο αυτή της θρησκευτικής εμμονής. Ο φόβος, η μοναξιά, η αλαζονεία, η επιμονή, είναι λίγα από τα θέματα με τα οποία το έργο φλερτάρει ανοιχτά, δημιουργώντας ένα συνωστισμό τρομακτικά οικείων παθογενειών.

Η χρήση της εναλλαγής του φωτισμού ως κύριο σκηνοθετικό μοτίβο ίσως να μην ήταν ιδιαίτερα ευρηματική, αλλά για το ύφος του έργου και τη δυναμική που επιχειρεί να επικοινωνήσει, δε θα μπορούσε παρά να είναι απόλυτα ταιριαστή. Ο Μάρτυρας ένα κείμενο εμποτισμένο με συμβολισμούς παντός είδους, και η παρουσίασή του στην — ακόμα συντηρητική και ευέξαπτη — Ελλάδα του σήμερα αποτελεί ίσως τολμηρή πρωτοβουλία από την ομάδα prova.T.O. και τον σκηνοθέτη Βαγγέλη Λάσκαρη. Το έργο αφήνει μια αίσθηση επιτακτικής, απαραίτητης ενόχλησης, χρωματίζοντας το δογματισμό πολύ εύστοχα ως εξίσου επιζήμιο στις ζωές των ηρώων είτε βρίσκονται στη λάθος πλευρά της ιστορίας είτε στη σωστή. Τελικά, τι κάνει κάποιον Μάρτυρα; Και πώς μπορεί να σωθεί κανείς από τα ίδια του τα πιστεύω; Στο θέατρο Vault, ίσως και να υπάρχει απάντηση.

ola