Εξομολογήσεις και καλές ιστορίες

Ετερόκλητα έργα που αξίζουν την προσοχή σας

| 08/10/2018

Ολγα Νικολαϊδου, “Άνεμος Ωραίος”, Εκδ. Αρμός

Η πρώτη λογοτεχνική προσπάθεια συνήθως έχει τον χαρακτήρα εξομολόγησης. Ο/η συγγραφέας παίρνει τη μεγάλη απόφαση να εκθέσει κάτι που μέχρι πριν δεν ομολογούσε, κάτι που προστάτευε μέσα στην ψυχή του, κάτι που δεν ήθελε να το προσφέρει σε κοινή θέα. Το πρώτο βιβλίο δεν είναι αποτέλεσμα, μόνο, έμπνευσης και ταλέντου. Οχι. Είναι ξέσπασμα, απελευθέρωση και λύτρωση (;) σε όσα “απαιτούν” οξυγόνο και “συνδιαλλαγή” με ανθρώπους που κάτι έχουν απαντήσουν σε όλα όσα θέτει ο/η δημιουργός. Η Ολγα Νικολαϊδού, λοιπόν, τόλμησε και το πρώτο της βιβλίο είναι γεμάτο αγάπη, στοργικό χάδι που σε κάνει να αφεθείς στον λόγο που δεν λέει ψέματα, μια και όσα γράφει είναι από καρδιάς.

Το “Ανεμος ωραίος” ανήκει στα μυθιστορήματα που δεν κρατούν τίποτα δικό τους. Γενναιόδωρα μιλούν και δίχως προκατάληψη και φόβο απευθύνονται στο κοινό. Δεν είναι η αμεσότητα του λόγου, αλλά η διάθεση της Νικολαϊδου να μην κρύψει τίποτα. Η ιστορία της Λυδίας Πετρίδου είναι το μυστικό που μας εκμυστηρεύτηκε φίλος/η μας. Είναι ο λόγος παρηγοριάς σε μια δύσκολη στιγμή μας. Είναι εικόνες από το “αθώο” οικογενειακό μας παρελθόν, από τον τόπο που μεγαλώσαμε και αφήσαμε την αθωότητα πίσω μας. Είναι πληγές που δεν έκλεισαν και ο χρόνος τις πήρε για να θυμίσει σε όλους πως το παρελθόν είναι πάντα ζωντανό. Βαρύ το συναίσθημα, αλλά η Νικολαϊδου το διαχειρίζεται χωρίς να αφήνεται στην ευκολία του μελό και την ψεύτικη λάμψη των άσκοπα καταναλωμένων αισθημάτων.

Η Νικολαϊδου επιλέγει να μας πει την αλφαβήτα και μαζί την ιστορία της Λυδίας Κάθε γράμμα και μια λέξη, μια ιστορία, ένα μάθημα ζωής. Οι λέξεις δεν αποδίδουν μόνο έννοιες, καταστάσεις, αλλαγές… Οι λέξεις είναι κομμάτι του ανθρώπου, ζωντανό, αναπνέουν και πεθαίνουν με μας. Το μεγαλείο του λόγου και τη γνώσης αξιοποιεί η Νικολαϊδου για να μας αφηγηθεί την τις μεταβολές στο οικογενειακό δέντρο της Λυδίας Πετρίδου. Τα απλά και καθημερινά, με τα αναπάντεχα και παντοτινά συναντώνται στο βιβλίο. Ο “Ανεμος ωραίος” πνέει δυνατά και καθαρά.

 

Ιρις Αυδή-Καλκάνη, “Αλεξάνδρα Κολλοντάι 1872-1952. Η Αυτοβιογραφία μιας Δυναμικής Ρωσίδας Επαναστάτριας και η Εποχή της”, Εκδ. Γκοβόστη

Η αυτοβιογραφία έχει έναν απαράβατο κανόνα: γράψε τη όταν έχεις κάτι να πεις! Αυτό. Τα υπόλοιπα ακολουθούν. Αν δεν έχεις κάτι να μοιραστείς, τότε απλώς μεταφέρεις τις εντυπώσεις του εαυτού σου. Η αυτοβιογραφία, βέβαια, δεν συνεπάγεται συμπλήρωση συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου για να δικαιολογηθεί η κοινοποίηση εμπειριών. Οχι. Το αναπάντεχο, το απρόσμενο, αλλά και αυτό που προετοιμάζεις και εκπληρώνεται-ξεσπά την κατάλληλη στιγμή μόνο τον χρόνο δεν υπολογίζει. Τα βιώματα και τα συναισθήματα πρέπει να ναι έντονα και σφυρηλατημένα στη φωτιά της ζωής. Γι’ αυτό σπανίζουν οι καλές, ουσιαστικές αυτοβιογραφίες. Γι’ αυτό δεν είναι εύκολο να ακολουθήσεις την πορεία κάποιου άλλου. Την Αλεξάνδρα Κολλοντάι όμως αξίζει, πρέπει να την ακολουθήσεις.

Η Ρωσίδα έζησε και έδρασε στην πιο κρίσιμη καμπή της Ιστορίας του προηγούμενου αιώνα. Στην Επανάσταση του 1917 που έκανε εφικτό το… ανέφικτο! Η Κολλοντάι ήταν εκεί όταν ρώσοι εργάτες, αγρότες, στρατιώτες, συνέντριψαν τον τσαρισμό, τον απολυταρχισμό και εγκαθίδρυσαν την δικτατορία του προλεταριάτου. Εκαναν πράξη το σοσιαλιστικό όραμα. Η Κολλοντάι έγινε κομισάριος στην πρώτη σοβιετική κυβέρνηση και διέθεσε τον εαυτό της χωρίς δισταγμούς και αναστολές στον αγώνα για τον Κομμουνισμό. Την ίδια ώρα βέβαια πάλευε για τα δικαιώματα των γυναικών, τα οποία, παρά το νέο καθεστώς, βρίσκονταν σε δεύτερη μοίρα. Η επιμονή της σε αυτό το ζήτημα την έφερε σε σύγκρουση με τα ηγετικά στελέχη του κόμματος, ενώ αναφέρει ότι με την άνοδο του Στάλιν το ΚΚΣΕ έγινε και πάλι συντηρητικό.

Η Κολλοντάι, παρά τις ενστάσεις και τις διαφωνίες σε επιμέρους θέματα, έμεινε πιστή στις αρχές του κόμματος, στη μαρξιστική θεωρία, στον αγώνα για ένα καλύτερο, ελεύθερο κόσμο. Απαρνήθηκε τα προνόμια της τάξης της -κόρη μεγαλογαιοκτημόνων- και έκανε ό,τι μπορούσε για την καταπολέμηση της αδικίας. Η αυτοβιογραφία της περιλήφθηκε στο συλλογικό έργο “Ηγετικές γυναικείες μορφές της Ευρώπης” και εκδόθηκε στο Βερολίνο το 1929. Μετά τον εντοπισμό του αρχικού κειμένου με ενσωματωμένες τις δικές της τροποποιήσεις, εκδόθηκε το 1975 η πλήρης πια αυτοβιογραφία της που περιλαμβάνεται στην παρούσα έκδοση. Αξίζει τον έπαινο και την προσοχή μας η Ιρις Αυδή-Καλκάνη που μετέφρασε από τα γερμανικά στα ελληνικά την αυτοβιογραφία αυτής της δυναμικής, έντονης προσωπικότητας.

 

Μαχί Μπινεμπίν, “Τα αστέρια του Σιντί Μουμέν”, μετάφραση Έλγκα Καββαδία, Εκδ. Άγρα 

Τα αστέρια τρεμοπαίζουν, μα δεν σβήνουν. Χάνουν κομμάτια φωτός, αλλά συνεχίζουν να ακτινοβολούν. Κι αν πέφτουν είναι για να κάνουν χώρο για τη μεγάλη έκρηξη και τα νέα αστέρια που θα έρθουν από το έδαφος. Αυτά που με μια απλή, ανθρώπινη (;) κίνηση εκτοξεύονται και κουβαλούν αίμα, δέρμα, δάκρυα, γέλια, εκπλήξεις, γιορτές, χαρές, ελπίδες ή με μια λέξη κουβαλούν τη ζωή. Ο άνθρωπος που δέχεται τη ζωή, που του επιβάλλεται η ζωή, ο άνθρωπος που την αφαιρεί. Ποιος είπε ότι μόνο ο Θεός έχει αυτό το δικαίωμα; Μια ζωή στην κόλαση δεν διαφέρει από την εξαφάνιση της ζωής. Η επίγεια κόλαση είναι του ανθρώπου αδικία και το ταξίδι δίχως επιστροφή τιμωρία-σωτηρία. Αυτοκτονία, θυσία και ασταμάτητη των αστεριών η πορεία. Στο Σιντί Μουμέν, παντού…

Ο λυρισμός και το σπαρακτικό, στα όρια του θρήνου, ύφος της εισαγωγής είναι απόρροια της γενναιοδωρίας του Μπινεμπίν. Η αφήγηση του Γιασίν, βασικού χαρακτήρα του βιβλίου, είναι δομημένη, σχεδιασμένη και προσανατολισμένη από τη θλίψη, τη μελαγχολία και το παράπονο της ψυχής του συγγραφέα. Αυτό εισπράττεις από τα λόγια του Γιασίν, τα οποία έρχονται από τον ουρανό και το πνεύμα του ήρωα. Η αίσθηση αυτή είναι και το στοιχείο που κάνει το μυθιστόρημα του Μπινεμπίν ξεχωριστή. Θέμα της οι καμικάζι αυτοκτονίας στον αραβικό κόσμο, πώς δημιουργούνται, πώς στρατολογούνται και υποτάσσονται σώμα και ψυχή στον Αλλάχ και πώς ξοδεύουν τη ζωή τους για ένα καλύτερο αύριο, για έναν παράδεισο που τους περιμένει και είναι γεμάτος φως…

Ο Γιασίν, το πνεύμα αυτού, διηγείται τη ζωή του στο Σιντί Μουμέν. Μια πόλη ξεχασμένη από τον Θεό. Παραγκούπολη μέσα σε έναν σκουπιδότοπο. Εκεί “ζει” και προσπαθεί να επιβιώσει. Μαζί με την οικογένεια του, τον αδερφό του Χαμίντ και τους φίλους του. Στις λάσπες ζουν και ονειρεύονται, στη δυσωδία αναπνέουν, στο χώμα παίζουν ποδόσφαιρο και χαίρονται, σε παραπήγματα οργανώνουν τη ζωή τους και διασκεδάζουν. Εκεί και οι ουσίες (χασίς, κόλλα), ο έρωτας που δεν κάνει διαχωρισμούς, εκεί ο πόνος, εκεί ο θάνατος. Ο θάνατος όμως δεν σοκάρει, δεν κινητοποιεί, δεν προκαλεί, απλά είναι μέρος της ζωής που βρίσκεται σε διαρκή πτώση. Η απόλυτη εξαθλίωση είναι το αόρατο δίχτυ που στέλνει στο θυσιαστήριο τους στρατιώτες του Αλλάχ.

Ο Μπινεμπίν παρά την αγριότητα του τόπου, της ζωής, του θέματος των βομβιστών αυτοκτονίας, ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον λυρισμό. Πουθενά οίκτος και εκβιασμός συναισθήματος, μόνο η πραγματικότητα όπως είναι. Τα θύματα γίνονται θύτες και κανείς δεν είναι αθώος, μόνο η συνείδηση τους διαφέρει. Η μετάφραση της Ελγκα Καββαδία είναι πολύ καλή και αποδίδει στης γλώσσα μας όλα όσα ήθελε να πει ο Μπινεμπίν. Το βιβλίο πήρε το 2010 το βραβείο καλύτερου αραβικού μυθιστορήματος.

 

 

Γιώργος Κυριακόπουλος, “Η Tρισέγγονη της Aραπίνας και ‘Άλλες Ιστορίες”, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Το πρώτο βιβλίο του Γιώργου Κυριακόπουλου έχει πολλές, καλές ιστορίες. Ιστορίες να διαβάσεις, να “ακούσεις” και αν θες να αφηγηθείς. Με άλλα λόγια, “Η τρισέγγονη της αραπίνας και άλλες ιστορίες” είναι αξιόλογη συλλογή διηγημάτων που κάτι σου αφήνει όταν κλείνεις το βιβλίο. Ναι, το σημαντικό είναι να σου αρέσει κάτι, όμως και τι αξίζει να κουβαλήσεις. Ο Κυριακόπουλος σε πείθει ότι αξίζει να σκύψεις πάνω από τις ιστορίες, να τις νιώσεις σαν να ναι δικές σου, να τις υπερασπιστείς και αν θες να τις συμπληρώσεις στον χώρο που σου αφήνει.

Ο χώρος είναι αυτό που επιτυγχάνει ο Κυριακόπουλος. Η ανακάλυψη και κυρίως η διεύρυνση αυτού μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο της φόρμας του διηγήματος. Κάθε ιστορία επιτρέπει στον αναγνώστη να πάρει αποστάσεις και να εκθέσεις τις ενστάσεις, την επιδοκιμασία και την αποδοκιμασία στη συμπεριφορά των ηρώων. Τα συναισθήματα που προκαλεί ο συγγραφέας βρίσκουν πεδίο να εκφραστούν και να συνεχίσουν τα όσα αφήνει ο Κυριακόπουλος. Η αίσθηση του ανολοκλήρωτου βοηθά τα διηγήματα να “μεγαλώσουν”, κάνει πιο στιβαρό το ύφος και “επιβάλλει” στον αναγνώστη να δει τη δράση των προσώπων.

Οι ιστορίες ξεπηδούν από το γερασμένο σώμα της αστικής τοπιογραφίας και έχουν σίγουρα κάτι από τον συγγραφέα, αλλά και από τον μύθο που φτιάχνει και φτιάχνεται με την πάροδο των ετών. Τα μεγάλα γεγονότα, οι δραματικές, μοιραίες μερικές φορές, στιγμές υπονοούνται και η έκπληξη που αφήνει το αποτύπωμα του χρόνου που φεύγει ορίζουν τις αρχές και τους σκοπούς της συλλογής.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις