«No pasarán!» ξανά και ξανά!

Ο αντιφασισμός του Ισπανικού λαού μέσα από το φακό των Capa, Seymour, Taro

| 20/07/2016

«Σε ένα πόλεμο, θα πρέπει ή να μισείς κάποιον ή να αγαπάς κάποιον. Πρέπει να πάρεις θέση, ειδάλλως δεν θα καταλάβεις τί γίνεται» λέει ο Robert Capa, μέσα από τα ορύγματα. Ο ίδιος έχει ήδη διαλέξει πλευρά, κατανοώντας το τί γίνεται και τι ακριβώς πρέπει να γίνει. Είναι εκεί ορμώντας αποφασιστικά πάνω στον φασιστικό εκφυλισμό. Είναι εκεί, με την «Δημοκρατία», την πλευρά όπως της άμυνας έτσι και της επίθεσης, την πλευρά της υπεράσπισης της κοινωνικής εξέλιξης. Οι φωτογραφίες του ενέχουν ανθρώπινο πολιτισμό. Πολιτικό αγώνα. Όλο και νέα «no pasaran». Μας επιστρέφουν στη τετραετία του 1936, 1937, 1938, 1939. Πόσο διαφορετική ήταν αυτή η ιστορική εποχή; Πόσο χθεσινή; Πόσο παρούσα; Εποχή ηρωική καταπώς φαίνεται στο σήμερα. Τραγική, αμείλικτη, δραματικά βάρβαρη για την ανθρωπότητα του τότε. Η τέχνη και η πολιτική δεν αναζητά ήρωες μήτε δράματα. Σε τελευταία ανάλυση αναζητά αλήθειες. Αλήθειες της κάθε φορά ανάγκης.

«Οι εικόνες είναι εκεί, ο φωτογράφος απλά τις τραβάει. Η αλήθεια είναι η καλύτερη εικόνα, η καλύτερη προπαγάνδα» συνεχίζει ο Capa. Ο φωτορεπόρτερ του Magnum και του Life, κάνει πράγματι το φακό του πολεμικό εργαλείο. Δίπλα στους 450.000 δημοκρατικούς εργάτες με το όπλο, την προκήρυξη και τις λαϊκές αποφάσεις στο χέρι, δίπλα στους 50.000 από 53 χώρες εθελοντές επαναστάτες των Διεθνών Ταξιαρχών, δίπλα στις αμέτρητες γυναίκες που είτε κλείνονται σε υπόγεια μετρό για να σωθούν από τις φρανκικές βόμβες είτε πολεμάνε χειραφετημένες είτε χτίζοντας οδοφράγματα είτε παράγοντας οπλισμό για την υπεράσπιση της Ισπανικής Επανάστασης, είναι προνομιακά παρούσες στην ιστορία. Η φωτογραφία προπαγανδίζει όλα τα προηγούμενα. Τα κατοχυρώνει. Τα θέτει τεκμήρια του μέλλοντος. Ο φωτογράφος με «αμπέχωνο» δεν δέχεται τον όρο «αντικειμενικότητα». Παλεύει άνευ όρων. Εχθρός της αντίδρασης, εχθρός των ισορροπιών. Αγκιτάτορας της ανθρώπινης προσπάθειας.


Robert Capa


David Seymour

«Πρέπει να πούμε την ιστορία του τώρα, να δείξουμε το πεινασμένο πρόσωπο, την διαλυμένη γη, οτιδήποτε που θα κάνει αυτούς που ζούνε άνετα, να κουνηθούν και λίγο» συμπληρώνει ο David Seymour, ενώ έχει φωτογραφίσει πλάι στην μάνα που θηλάζει το μωρό της τον Picasso να ολοκληρώνει την «Guernica» λίγες μέρες μετά την ισοπέδωσή της. Η φωτογραφική φόρμα διερευνά για να εντοπίσει το κατάλληλο.


Gerda Taro

Στην ισπανική γη ο Federico Garcia Lorca εκτελείται ως ποιητής, ο Ernest Hemingway ωριμάζει ως λογοτέχνης, o Picasso δηλώνει κομμουνιστής με την ίδια φυσικότητα που πίνει καθαρό νερό από μια πηγή. Η φωτογραφική τέχνη βρίσκει τον δρόμο της προς την απεικόνιση του ανθρώπινου πόνου δίχως να τον υπονοεί και δίχως να το αισθητικοποιεί, του ήθους δίχως να το εξευγενίζει ή να το εξωραΐζει, της αξιοπρέπειας δίχως να την ωραιοποιεί. Οι καλλιτέχνες σύσσωμοι γίνονται σύντροφοι στην έκφραση, σύντροφοι στον στόχο. Και η φωτογράφος Gerda Taro εκεί. Εκεί σκοτώνεται. Πράγματι, έτσι σπάει κάθε στερεότυπο της γυναίκας. Στον ισπανικό αγώνα δεν ακουγόταν μόνο οι κρότοι από όπλα μα και των νέων αξιών που συγκροτούνταν.

Στην πλευρά του Franco και του κάθε φασίστα δεν βρέθηκε κανείς. Πάντοτε το λούμπεν τους μαγνήτιζε άλλωστε. Το κιτς. Το δολοφονικό. Αισθητική μοναξιά λοιπόν, ιστορική λήθη κατά συνέπεια. Η τέχνη αποφάσισε τότε. Τι έχουν μπρος της να αντιτάξουν όσοι θέλουν να «επανέλθουν»; Τίποτα απολύτως.

«No pasaran» λοιπόν. Λογικό και αναγκαίο. Πίσω από τα οδοφράγματα της Βαρκελώνης, ανάμεσα στις ελιές της Κόρδοβα, μπρος στις λεωφόρους της Μαδρίτης, κάτω από την σκόνη της Ανδαλουσίας και μέσα στα φωτεινά μάτια των ανθρώπων, δίπλα σε μια φωτογραφία ακούμε την λυρικότητα του Lorca να διατάζει με βραχνή φωνή ίσως: «Αν κανείς τα μάτια κλείσει, μαστιγώστε τον αδέρφια, μαστιγώστε τον για να έχει, να έχει ορθάνοιχτα τα μάτια και φλεγόμενες πληγές. Κανείς στον κόσμο δεν κοιμάται. Ούτε ένας δεν κοιμάται».

ΥΓ. Για την ιστορία, και οι τρεις μνημονευόμενοι φωτογράφοι πέθαναν πάνω στην αποστολή τους. Ο Robert Capa, το 1956 στον πόλεμο της Ινδοκίνας, ο David Seymour, το 1956 στον πόλεμο του Σουέζ και η Gerda Taro, το 1937 στον Ισπανικό εμφύλιο, γινόμενη η πρώτη γυναίκα φωτορεπόρτερ που πεθαίνει εν ώρα «εργασίας».


*Οι φωτογραφίες ανήκουν στο Magnum και στους διαχειριστές των πνευματικών δικαιωμάτων των φωτογράφων. Παρατίθενται αποκλειστικά για δημοσιογραφικούς λόγους.

Γεννημένος το 1984 στην Λάρισα, εγκλωβισμένος για κάποια χρόνια στην Ιταλία, αντί να μάθει να ξυπνάει στις αίθουσες δικαστηρίων έμαθε να βρίσκεται στις αίθουσες κινηματογράφου καθώς και πίσω από φωτογραφικές μηχανές. Έκτοτε γράφει για ταινίες και για σινεμά (καθώς και για ό,τι άλλο σκέφτεται) και φωτογραφίζει για φωτορεπορτάζ και για ευχαρίστηση. Είναι μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης (ΠΕΚΚ) και της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI).