“Μπάρτλμπυ, ο γραφέας"-Ο ψίθυρος της εξαφάνισης της ζωής

Όταν οι σχέσεις εξουσίας στο εργασιακό περιβάλλον ανατρέπονται

| 04/10/2018

Ο Μπάρτλμπυ είναι η σιωπηλή συναίνεση στην τυραννία της ζωής. Ο Μπάρτλμπυ είναι η γοητευτική ειρωνεία απέναντι στην πλεονεξία της και ο ψίθυρος της εξαφάνισης της. Σαν να κατοικεί στα “Κουαρτέτα” του Έλιοτ και σαν να κάνει παρέα στους ήρωες τους Χανς Φάλαντα. Ο Μπάρτλμπυ κρύβεται στο “υπόγειο” του Ντοστογιέφσκι και στέκει δίπλα στον Κ στην παράλογη “Δίκη”. Ο Μπάρτλμπυ κουβαλά το έρεβος του Πόε κι αν μιλούσε ελληνικά θα ήταν περσονά καρυωτακική. Ο Μπάρτλμπυ είναι αυτός που “τραβά” τον “Μόμπυ Ντικ” και ισχυροποιεί τον Μέλβιλ και το μέχρι τότε λογοτεχνικό του έργο. Ο Μπάρτλμπυ ανήκει στους λογοτεχνικούς ήρωες που μένουν αξέχαστοι ακριβώς γιατί δεν επιδιώκουν τη φήμη και την κληρονομιά. Δεν θέλουν να αφήσουν κάτι για το μέλλον, παρά μόνο να δείξουν αυτό που είναι: το ήρεμο και ανυποχώρητο ένστικτο μας! Ο Μπάρτλμπυ είναι το άλλο εγώ μας, το ανοίκειο, αυτό που φοβόμαστε και ξορκίζουμε. Απλώνεται στη σκιά του λόγου της ζωής και μας στοιχειώνει…

Ο Μπάρτλμπυ είναι σκοτεινή και θλιβερή φιγούρα. Κανείς δεν ξέρει από που προέρχεται. Κανείς δεν ξέρει πώς βρέθηκε μια μέρα στη Ουώλλ Στρητ και έπιασε δουλειά σε δικηγορικό γραφείο. Πάνω σε αυτή την άγνοια ο Μέλβιλ πλάθει τη νουβέλα. Ο Μπάρτλμπυ είναι το μοναδικό σταθερό σημείο αυτής, αλλά και η ζωοδότρα δύναμη της. Ο μικρόκοσμος του δικηγορικού γραφείου “ζει” ήρεμα, πληκτικά, αδιάφορα. Οι τρεις υπάλληλοι του δικηγόρου συμπληρώνουν ο ένας τον άλλο και διεκπεραιώνουν τις εργασίες που τους αναθέτει. Γραφιάδες, αντιγραφείς νομικών εγγράφων και ευδιάκριτοι χαρακτήρες που δίνουν την απαραίτητη σταθερότητα στη λειτουργία του γραφείου. Ωσπου έρχεται ο Μπάρτλμπυ! Η διακριτικότητα του παροιμιώδης. Κάνει τη δουλειά του, αντιγράφει, και δεν λέει κουβέντα. Δεν συγχρωτίζεται με τους άλλους υπαλλήλους, δεν επιδιώκει να αποκτήσει οικειότητα με το αφεντικό του. Η συμπεριφορά του, αν και κάπως ιδιόρρυθμη, ανεκτή. Μέχρι τη στιγμή που ο εργοδότης του, του ζητά να κάνουν έλεγχο σε έγγραφο. Ψύχραιμα και αποφασιστικά απαντά “θα προτιμούσα όχι”.

Η φράση αυτή είναι ο πυροκροτητής της ιστορίας που θέλει να πει ο Μέλβιλ. Η απλή, κατηγορηματική, δίχως πάθος, άρνηση ενεργοποιεί σκέψεις και συμπεριφορές ξεχασμένες. “Μα, είναι δυνατόν ο υπάλληλος να αρνείται να εκτελέσει εντολή του αφεντικού;”. “Είναι δυνατόν να μην απολύεται μετά απ’ αυτό;”. Και όμως. Οι απορίες αυτές θα οδηγήσουν το αφεντικό του Μπάρτλμπυ, πους μας αφηγείται τα όσα συμβαίνουν, στον προβληματισμό και την περιέργεια να ανακαλύψει τι είναι αυτό που κάνει κάποιον να αμφισβητεί τους ρόλους σε μια εξουσιαστική σχέση. Όπως και να μάθει ποιος πραγματικά είναι αυτός που αντιστέκεται με αυτόν τον τρόπο. Ο δικηγόρος δεν θα βρει τις απαντήσεις που θέλει και το τέλος θα είναι τραγικό.

Ο Μέλβιλ ανήκει στους μεγάλους συγγραφείς που ξέρουν να δίνουν απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα δίχως να φλυαρούν, δίχως να προσπαθούν να εντυπωσιάσουν, δίχως να ψάχνουν τον προσανατολισμό τους. Η έκδοση συνοδεύεται από πλούσιο επίμετρο που περιλαμβάνει το δοκίμιο του Ζιλ Ντελέζ “Μπάρτλμπυ ή η φόρμουλα”. Πολύ καλή η μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις