Νίκος Δαββέτας, "Ωστικό Κύμα", εκδ. Πατάκη

Ένας έλληνας τρομοκράτης, μια απώλεια και οι παθογένειες της ελληνικής οικογένειας

18342727_625253760997631_905286115537258204_n
Συνέντευξη στον Αντώνη Ν. Φράγκο - Συνεντεύξεις - 13/05/2017

18402660_625253344331006_6283690134662950411_nΔεν είναι βέβαια πρώτη φορά που ο Νίκος Δαββέτας καταπιάνεται με σοβαρά κοινωνικά θέματα. Εδώ, στο «Ωστικό Κύμα» (Εκδ. Πατάκη), με αφορμή την τρομοκρατία του ακραίου Ισλάμ, ο συγγραφέας μιλάει για την θανή του φοιτητή γιού ελληνικής οικογένειας ύστερα από έκρηξη βόμβας στο Λονδίνο. Όπως τονίζει στην συζήτησή μας, τον ενδιέφερε ουσιαστικά το θέμα της απώλειας και με αφορμή το τρομοκρατικό χτύπημα αναφέρεται σε αυτήν. Γράφει ακόμη για την νοοτροπία της οικογένειας στην ελληνική κοινωνία την τελευταία 20ετία και τον τρόπο που αυτή γαλούχησε τα τέκνα της προ και μετά κρίσεως. Την παρεμβατικότητά της όσον αφορά στις απόψεις των παιδιών της και πώς αυτή λειτούργησε αρνητικά σε αυτά -χαρακτηριστικό δείγμα η συμμετοχή του εν λόγω φοιτητή σε τρομοκρατική οργάνωση.

Χαρακτηριστικός είναι ο διάλογος που ακολουθεί.

Γιατί το θέμα της τρομοκρατίας στο τελευταίο σας βιβλίο;

Δεν είναι αυτό το θέμα. Πιστεύω πως η λογοτεχνία δεν κρίνεται από το θέμα. Το λέει πολύ ωραία ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του όταν μιλάει για την Οδύσσεια που είναι και η πρώτη κριτική που έχουμε γι’ αυτήν. Λέει, «ο μύθος της Οδύσσειας είναι μικρός, μπορεί να ειπωθεί σε 2- 3 αράδες, το θέμα είναι τι διαπραγματεύεται εκεί μέσα και πως έχει φτιαχτεί». Η τρομοκρατία των τζιχαντιστών είναι απλώς μια αφορμή. Βλέπουμε ότι έχουμε παντού τρομοκρατικές ενέργειες. Σε ένα βιβλίο ο συγγραφέας πρέπει να σκέφτεται αυτό που θα μπορεί να συμβεί, όχι αυτό που συμβαίνει σε όλη την Ευρώπη. Όταν άρχισα να γράφω το βιβλίο με την φωνή αυτής της ηρωίδας, καθώς ήθελα να γράψω ένα βιβλίο πάνω στην αιφνίδια απώλεια και στο πένθος, σκέφτηκα πως θα ήταν πολύ ενδιαφέρον η απώλεια αυτή να προέρχεται από ένα τρομοκρατικό χτύπημα. Καταλήγω στους τζιχαντιστές γιατί είναι η πιο ενδιαφέρουσα μορφή τρομοκρατίας στις ημέρες μας. Έχω πει σε μια συνέντευξη πως αν έγραφα το βιβλίο την δεκαετία του ’70 προφανώς θα έβαζα τις Ερυθρές Ταξιαρχίες ή την Μπαάντερ- Μάϊνχοφ γιατί ήταν τα κυρίαρχα τρομοκρατικά αφηγήματα την εποχή εκείνη. Άλλα, όπως είπα και στην αρχή, δεν είχα την πρόθεση να μιλήσω για το φαινόμενο της σύγχρονης τρομοκρατίας.

vivlio_6

Μιλήστε μας για τον βασικό χαρακτήρα του βιβλίου σας, την μάνα.

Ο βασικός χαρακτήρας είναι η φωνή του αφηγητή. Εγώ ξεκινάω τα βιβλία μου μόλις βρω την φωνή του αφηγητή και το πρόσωπο που θα γράψω. Το πρόσωπο προέκυψε εντελώς ξαφνικά. Ήταν μια ευτυχής συγκυρία. Βρίσκω πολύ γοητευτικό το πρώτο πρόσωπο αλλά είναι το πρώτο μου βιβλίο που γράφω σε τρίτο. Ήθελα να μην είναι ο μονόλογος μιας γυναίκας, αλλά μια τριτοπρόσωπη αφήγηση η οποία δίνει την απαραίτητη αποστασιοποίηση, να μην βγει πολύ θρηνητικό το βιβλίο, σαν ένα ατέλειωτο κλάμα. Να μιλά δηλαδή για την απώλεια, αλλά σε κατάσταση υποθερμίας. Γιατί στην κατάσταση του στοχαστικού θρήνου θα μπορούσε να υπάρχει και ένας εν δυνάμει διάλογος και ένας στοχασμός πάνω στο τι χάνεις και τι σου μένει και πως ξεπερνάς, ενδεχομένως, μια τέτοια απώλεια.

Πιστεύετε η μάνα φέρει την μεγαλύτερη ευθύνη για τον χαμό του μοναχογιού της;                                          
Η μάνα είναι αντιπροσωπευτική μιας μέσης ελληνικής οικογένειας, η οποία οικογένεια έχει τις ευθύνες για τον χαμό του παιδιού της. Βεβαίως, για να χρωματιστεί έντονα το γεγονός, πιάνω μια περίπτωση, ίσως, ακραία αλλά μιλώ για το πνεύμα που υπάρχει σε πολλές οικογένειες, ανεξάρτητα απ’ το ιδεολόγημά τους -του Έλληνα που διαρκώς ανθίσταται, πάντοτε σε κάποιες Θερμοπύλες και μονίμως χάνει και πέφτει μαχόμενος ηρωικά. Αυτό στις ημέρες μας έχει πάρει τραγελαφικές διαστάσεις. Έχει δώσει περιεχόμενο σε ρατσιστικές επιθέσεις και σε εκδηλώσεις των χούλιγκανς. Το είδαμε σε πλήρη γελοιότητα στους πανηγυρισμούς στο Euro του 2004 και δεν μπορώ να καταλάβω γιατί κάποιοι θέλουν να υπερηφανεύονται που ο γιός ή κόρη είναι στην πρωτοπορία κάποιων αγώνων όπως εκείνων για το Μακεδονικό, το ’92 ή κάποιων αντιμνημονιακών αγώνων τώρα, γενικά και αόριστα- και δεν υπερηφανεύονται για μια ουσιαστική δημιουργία- για έναν πίνακα, μια μουσική, έναν υπολογιστή για κάτι το παραγωγικό.

neakriti-news-imageΠέρα από αυτά υπάρχουν άλλοι λόγοι που κάποιος νέος στρατολογείται από φανατικούς ισλαμιστές;

Στο βιβλίο, εγώ προτάσσω μια ψυχολογική παράμετρο, δηλαδή, πέρα από τους λόγους του πολιτικού πλαισίου που βάλαμε, εντοπίζω και άλλες πλευρές που είναι νοσηρές και που έχουν να κάνουν με τις παθογένειες της ελληνικής οικογένειας, την δυσλειτουργικότητά της. Αρέσκονται όλα να τα βάζουν κάτω από χαλί -να μην εκτονώνουν τις εντάσεις μεταξύ των συζύγων, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους με αυτή τη γνωστή και φοβερή παρεμβατικότητα σε όλες τις πράξεις η οποία είναι αδιέξοδη γιατί δεν έχει νόημα. Όλη αυτή η νοσηρή πλευρά της οικογένειας αποτυπώνεται πάνω σε κάποια ψυχολογικά προβλήματα που έχει ο γιός στην ζωή του και τα οποία για τις ανάγκες του βιβλίου αυτά είναι τονισμένα.

Τελικά η ιστορία της μάνας και του παιδιού της είναι η ιστορία ενός μεγάλου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας των τελευταίων 30- 40 χρόνων;

Είναι το πώς διαμορφώθηκε η ελληνική οικογένεια την τελευταία 20ετία, με έμφαση στην προ κρίσεως περίοδο που ήτανε μια εποχή παχιών αγελάδων και στην μετά εποχή γιατί αυτοί είναι οι γονείς που ζήσανε και τις δυο καταστάσεις. Και την εποχή της ευμάρειας και εκείνη της σκληρής λιτότητας, χωρίς να έχουν καταλάβει ούτε την μία ούτε την άλλη.

Μιλήστε μας για την δουλειά που προηγήθηκε της συγγραφής του βιβλίου.

Σε σχέση με τα άλλα βιβλία είχε την μικρότερη δουλειά -ούτε την δουλειά τής « Εβραίας Νύφης» ούτε καν της νουβέλας, «Το Θήραμα». Η περισσότερη εργασία ήταν όταν έπρεπε να περιγράψω το τρομοκρατικό χτύπημα, εκεί ήθελα να ψάξω για το πραγματικό περιστατικό που έγινε στο Λονδίνο, το 2005, και να το αναπλάσω. Αλλά η δομή ήταν εκ των προτέρων δοσμένη, δεν χρειάστηκε κάτι να αλλάξω σε αυτό.

Περιγράψτε μας την Βόρειο-Αφρικανή φοιτήτρια Μιρέιγ που επηρεάζει δραστικά, λόγω έρωτα, τον Ελληνα φοιτητή.

Για την Μιρέιγ έκανε μια ωραία παρατήρηση η Μάρω Δούκα. Είναι, βέβαια, τρομοκράτισσα αλλά έχει δικαιολογίες. Και αυτή είναι η ισορροπία που επιτυγχάνεται στο τέλος -η αρχιτεκτονική, δηλαδή. Το παρελθόν της Μιρέιγ είναι τραυματικό, σκληρότατο, και το παρόν της ασφυκτικό. Δεν θέλω να εμφανίσω έναν τρελό τρομοκράτη. Μπορεί να βρίσκεται κάποιος στην Μοσούλη και να σφάζει αλλά αυτά τα παιδιά που βρίσκονται στο Παρίσι, στο Λονδίνο, της διπλανής πόρτας, έχουνε κάποιους λόγους. Την Μιρέιγ την προικίζω με αφάνταστη δυστυχία. Φυσικά και δεν είναι η ιδανική λύση η τρομοκρατία αλλά, τουλάχιστον, φαίνεται ως μία κατανοητή. Ενώ στον Έλληνα ήρωα, στον φίλο της, αυτή η κατανόηση δεν υπάρχει εκ μέρους μας. Δεν μπορεί, δηλαδή, η ανατροφή του να μας πείσει για την πολιτική του στάση. Αντίθετα, η πορεία της Μιρέιγ μας πείθει. Δεν ήθελα να φτιάξω ένα ποτρέτο τρομοκράτη αποδιοπομπαίου τράγου. Υπάρχει ο Έλληνας ο οποίος δεν έχει κανένα λόγο να βρίσκεται εκεί και υπάρχει και η κοπέλα η οποία έχει έναν λόγο που βρίσκεται εκεί. Μπορεί να μην συμφωνούμε, αλλά όμως υπάρχει ο λόγος! Εκεί, όπως είπα ισορροπεί το βιβλίο.

nikos-davvetasΌπως και η γέννηση στο τέλος ισορροπεί τον θάνατο στην αρχή.

Ακριβώς. Στο τέλος, η ηρωίδα που έχασε το παιδί της γεννά ένα άλλο παιδί. Με προβλημάτισε πάρα πολύ το τέλος. Δεν ήθελα να αφήσω την ηρωίδα στο κλίμα της κατάθλιψης. Δεν θα είχε κανένα νόημα. Έχει ξαναγίνει. Δεν έχει καμία διακύμανση. Μπορεί να υπάρξει κάποια απάντηση σε αυτό; Η μόνη απάντηση στον θάνατο είναι η ζωή. Και επειδή οι γυναίκες μπορούν να γεννήσουν, αυτό είναι το μεγάλο τους όπλο, θα ήταν λάθος εκ μέρους μου να μην το μεταχειριστώ. Εξ’ άλλου αυτό που παρατήρησα σε χώρες όπως η Αμερική είναι πως ύστερα από κάποιο τρομοκρατικό χτύπημα όλες οι μανάδες που έχασαν τα παιδιά τους προσπάθησαν να γεννήσουν παιδί και πολλές τα κατάφεραν. Είναι η απάντηση της ίδιας της φύσης. Τα πάντα αναπληρώνονται.

Υπάρχει, ίσως, αντίδοτο στον σύγχρονο θρησκευτικό φανατισμό που καταλήγει σε τρομοκρατικές πράξεις;

Αντίδοτο σε αυτό το εξτρεμιστικό Ισλάμ δεν ξέρω αν υπάρχει. Η βία του δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Αυτό που μπορούμε να συζητήσουμε είναι γύρω από τα παιδιά που προσέρχονται στην τρομοκρατία, όπως μία από τις ηρωίδες του βιβλίου ή ο γιός του κεντρικού προσώπου, εν προκειμένω της Δέσποινας, τις συνθήκες λόγω των οποίων προσέρχονται και αυτό μπορούμε να γιατρέψουμε.

Στα τελευταία μυθιστορήματα δράττεσαι από κάποιο πραγματικό γεγονός. Σκοπεύεις να το συνεχίσεις αυτό;

Δεν ξέρω γιατί, άλλα σκοπεύω να γράψω και άλλα γράφω τελικά. Είναι κάτι περίεργο. Κάθισα να γράψω για την απώλεια και βγήκε στο μυαλό μου κάτι διαφορετικό. Ίσως είναι θέματα του ασυνείδητου που δεν ξέρουμε και όπως στην ψυχανάλυση έτσι και στο γράψιμο βγαίνουν πράγματα που δεν τα ορίζουμε.