Νευρωτικοί σε ένα σύμπαν σχιζοειδές

Σκέψεις για τα συμπτώματα του νέου υποκειμένου

710XKXHIeNL._SL1400_
Γράφει ο Νίκος Χαραλαμπόπουλος - Σκέψεις - 06/04/2017

Η πραγματικότητα, το συνοριακό πέρασμα ανάμεσα στο Πραγματικό (και τον Τρόμο του) και στο Φαντασιακό (και το διαγραμμένο της επιθυμίας του), που είχε για επένδυση ένα ολόκληρο συμβολικό σύμπαν, έχει καταρρεύσει: Τώρα πια είναι ένα ανεμπόδιστο πέρασμα, μια no man’s land (όχι τόσο με την έννοια της νεκρής στρατιωτικοποιημένης ζώνης όσο με αυτή του κανενός ανθρώπου), ανάμεσα στη δυνητικότητα και την ενεργή πραγματικότητα. Ανάμεσα στους άλλους και την ανυπαρξία τους, ανάμεσα στο πλήθος και τη μοναξιά, που όλο και πιο συχνά συναντιούνται και συνυπάρχουν καθώς διαπερνούν τις τρεις μορφές του εαυτού μας: το Αυτό, το Εγώ και το Υπερεγώ – ή για να το πω με πιο «πολιτικούς όρους», όπως το καταλαβαίνω: ανάμεσα στη γυμνή ζωή, τη μορφή ζωής και τον κόσμο.

Οι νευρώσεις, η παλιού τύπου κωδίκωση με τη μορφή της λογοκρισίας (και λογοκριτή το Συμβολικό) που όριζε ηγεμονικά το πέρασμα από το Πραγματικό στο Φαντασιακό, πλέον είναι μια -όλο και πιο- μειοψηφική λειτουργία μέσα στο πλέγμα αυτού που ο Byung-Chul Han περιγράφει ως burn out. Καμιά καινούρια κωδίκωση δεν βρέθηκε να τις αντικαταστήσει με κάποια αποτελεσματικότητα. Οι ηθικές μας διαφορές δεν γίνονται πια πολιτικές, γιατί δεν φτάνουν σε τέτοια ένταση. Τίποτα πια δεν τις διαμορφώνει, ούτε τις συμπιέζει. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να αντιληφθούμε κάποια μορφή του κόσμου γύρω μας που πρέπει να αποδεχτούμε, να συγκολλήσουμε ή να σπάσουμε. Κι αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο είχαμε μάθει να κάνουμε πολιτική. Τώρα πια νιώθουμε μια συνεχή και επίμονη εξάντληση κολυμπώντας σε μια θάλασσα εξασθενημένων διαφορών και διαφωνιών. Όλα είναι επουσιώδη και σημαντικά ταυτόχρονα. Τι να ιεραρχήσεις με αυτές τις κλίμακες που έχεις;

Η σχιζοφρενική ορμή του κεφαλαίου -η συντριπτική δύναμη εκθεμελίωσης που φέρει και διαρκώς επιταχύνεται- δεν μπορεί (ακόμα) να μεταφραστεί στα υποκείμενα σαν «break through», παρά μόνο σαν «break down»: αντί για υπέρβαση, κατάρρευση. Αντί για έκρηξη (ex-plosion), ενδόρρηξη-εκστροφή (im-plosion). Η ίδια η δυναμική του κεφαλαίου θα μπορούσε, με κάποιο τρόπο, να μας δείξει τρόπους να την υπερβούμε, πηγαίνοντας παρακάτω. Αλλά, ας το παραδεχτούμε: είμαστε εσωτερικά υποκείμενα της – ακόμα. Αυτός ο ορμητικός ωκεανός που σπάει τα παλιά φράγματα, αυτά που τον έκαναν κάποτε ομαλά αξιοποιήσιμο επιβραδύνοντας τις ροές του, πνίγει πρώτα από όλους εμάς, καθώς πλημμυρίζει τον πλανήτη, πριν πνίξει τα αφεντικά μας (λογικό: μια «μαζική καταστροφή» πετυχαίνει πιο εύκολα το «99%» απ’ ότι το 1…).

Δεν υπάρχει κάτι πιο χαρακτηριστικό από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για να το δούμε αυτό. Πληροφορία, γνώση, συναισθήματα και ορθολογικές κρίσεις τσακωμοί, διαφωνίες και διαφορές, ταυτότητες και απώλεια: όλα ρέουν σε ένα ομοιογενές ρεύμα: ομοιογενές γιατί όλα είναι εξίσου διαφορετικά – άρα εξίσου όμοια. Όλα μπορούν να ξεσπάσουν ανά πάσα στιγμή, αλλά αυτό δε σημαίνει τίποτα. Το ξέσπασμα, η έκρηξη είναι μια μορφή κανονικότητας ακόμη. Δε χρειάζεται να λογοκριθεί η παραγωγή της επιθυμία μας, τώρα πια. Η λογοκρισία είναι ήδη η δομή που την παράγει. Όλα τα συμπτώματα του νέου υποκειμένου εμφανίζονται, κατά κύριο λόγο, πρώτα γιατί εξακολουθούμε να είμαστε νευρωτικές/οί σε ένα σύμπαν που είναι πια σχιζοειδές.

Τα social media επιτελούν τέλεια αυτό το ρόλο, όχι γιατί μόνο σε αυτά συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά γιατί εδώ εμφανίζεται η πιο απόλυτη ταυτότητα. Η ταυτότητα ανάμεσα στην απουσία και την παρουσία: Παραθέτουμε ή προτείνουμε πρακτικές που δεν γίνονται πράξη. Κι ίσως το κάνουμε μόνο υπό αυτή την προϋπόθεση. Είμαστε μέρος του εαυτού μας που εκπροσωπεί το όλον του, μόνο στο βαθμό που δεν το κάνει.

Είναι κι αυτό μια ευθύνη: διαφορετική, όμως, από την ευθύνη που φαντασιωνόμαστε ότι υιοθετούμε. Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν ταυτίζεται η επιθυμία που καταναλώνουμε με την κατανάλωση που επιθυμούμε. Στην πραγματικότητα αναλαμβάνουμε την ευθύνη της κατανάλωσης. Πράγμα πολύ διαφορετικό από την ευθύνη της επιθυμίας μας. Ποι@ θα αναλάβει να πει ότι δεν είναι το ίδιο; Και αυτή θα είναι, τότε, μια πραγματικά στρατηγική διαφορά (και μάλλον είναι, για να μου φαίνεται, οξύμωρο ότι το γράφω σε ένα ποστ στο facebook*).

*Το παρόν αναρτήθηκε ως post στο facebook από τον Νίκο Χαραλαμπόπουλο συνοδεία του παρακάτω κομματιού


Η κεντρική φωτογραφία είναι από το album IN UTERO των NIRVANA