Ο κατά Paul Eluard «έρωτας», ως πράξη αντίστασης...

...μέσα από την ματιά του Jean-Luc Godard στο «Alphaville»

| 14/12/2016

Το 1965, ο Jean-Luc Godard κυκλοφορεί το πιο πειραματικό του φιλμ ως τότε, μια παράδοξα δομημένη ταινία, με τίτλο «Alphaville». Η λέξη «alpha», ερμηνεύεται στην δυτική κουλτούρα ως το «πρώτο», το «αρχικό». «Alphaville» θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι η «αρχική» πόλη, η πόλη όπου ξεκίνησαν τα πάντα στη συνείδηση του ανθρώπου. Και όλα ξεκίνησαν μάλλον στραβά, δυστοπικά, ρηχά και υποδουλωμένα. Παράλληλα, το γράμμα «alpha», είναι το πρώτο γράμμα του ελληνικού αλλά και του γενικότερα δυτικού αλφαβήτου, και από αυτό ξεκινά η λέξη «αγάπη» στα ελληνικά όπως και στα λατινικά («amor»), και στην περίπτωση μας στα γαλλικά («amour»). Το συστατικό στοιχείο, λοιπόν, η πρώτη ύλη και η ουσία που εκκινείτε από τον τίτλο της ταινίας, είναι και αυτό που την ορίζει και την διατρέχει από την αρχή ως το τέλος. Η αντίθεση ανάμεσα στην αποστέωση και την απελπίσια και την αγάπη, ανάμεσα στην κοινωνική καταπίεση και την ανθρώπινη συναισθηματική απελευθέρωση.

Ο Eddie Constantine μοιάζει ως μοναδικός πλέον «ζωντανός» άνθρωπος, κάποιος «ξένος», ένας ήρωας ή ένας ποιητής, που καταφτάνει από κάποιον άλλο «πλανήτη» ή άλλη εποχή ή άλλη ηθική αφετηρία και μπουκάρει στον «Alphaville» με στόχο να απελευθερώσει τους ανθρώπους – «σκιές» από τον εκφυλισμό της πνευματικής και συναισθηματικής υποδούλωσης στην οποία έχουν υποπέσει. Ο Eddie, μετά από πολλές προσπάθειες, βρίσκει την στεγνή από σκέψεις και συναισθήματα, Anna Karina και με στόχο να την πείσει να δραπετεύσουν από την πόλη, την αναγκάζει να σκεφτεί μια απαγορευμένη για το καθεστώς, λέξη. Την λέξη, «αγάπη». Αυτή τον ρωτάει «Αγάπη; Τι είναι αυτό;». Είναι η πρώτη στιγμή που μοιάζει να αποκτά μια ελάχιστη συνείδηση της ανθρώπινης φύσης της. Αυτός της χαϊδεύει τα μαλλιά, σαν απλώς να της την εξηγεί, και της λέει «Αυτό». «Όχι, αυτό είναι αισθησιασμός» απαντά η Anna Karina.

Έτσι ξεκινά μια από τις πιο σπουδαίες μορφικά αλλά και ουσιαστικά σεκάνς του παγκόσμιου σινεμά. Ο ποιητής Paul Eluard, βρίσκει ίσως μια από τις καλύτερες του εφαρμογές, την πιο ολοκληρωμένη αισθητικά ερμηνεία της ποιητικής του τέχνης στο σινεμά, την πιο γαλήνια και θυελλώδη «απαγγελία» που θα μπορούσε να έχει γνωρίσει. Το ποίημα του «Capitale de la douleur», που γράφτηκε το 1926, και αποτελεί το παράνομο λεξικό της «αλήθειας» στην ταινία, στα χείλη της Anna Karina, μοιάζει με αποκάλυψη της απελευθερωμένης ηθικής φύσης μας. Ακολουθεί η σκηνή και μεταφρασμένο το ποίημα.

Η φωνή σου, τα μάτια σου,
τα χέρια σου, τα χείλη σου,
οι σιωπές μας, τα λόγια μας
το φως που φεύγει,
το φως που επιστρέφει
ένα μοναδικό χαμόγελο μεταξύ μας.
Ενώ ένιωθα την ανάγκη να βρω τη γνώση,
παρακολούθησα την νύχτα να δημιουργεί την μέρα
ενώ εμείς φαινόμασταν αμετάβλητοι
ω αγαπημένη όλων,
αγαπημένη, εσύ μια και μοναδική
Το στόμα σου σιωπηλά
υποσχέθηκε να είσαι ευτυχισμένη,
Μακριά, μακριά, λέει το μίσος
πιο κοντά, κοντύτερα, λέει η αγάπη
Ένα χάδι μας οδηγεί έξω από την παιδική ηλικία μας
Βλέποντας όλο και καλύτερα την ανθρώπινη μορφή
ως έναν διάλογο εραστών
Η καρδιά δεν έχει παρά ένα στόμα
τα πάντα στην τύχη
όλες οι λέξεις δίχως σκέψη
τα συναισθήματα τρεκλίζουν
οι άνθρωποι περιφέρονται στην πόλη
το βλέμμα, η λέξη και το γεγονός ότι σ’ αγαπώ
τα πάντα κινούνται προς τα μπρος για
να ζήσουν.
Στόχευσε ευθεία, για όποιον αγαπάς
Εγώ στόχευσα προς το μέρος σου, ασταμάτητα προς το φως
Καθώς μου χαμογελάς, μοιάζει μάλλον σαν αγκαλιά και
οι ακτίνες των χεριών σου διαπερνούνε την ομίχλη.

Η μετάφραση του ποιήματος είναι του συντάκτη από τα γαλλικά και τα αγγλικά.
Paul Eluard, 14 Δεκέμβρη 1894 – 18 Νοέμβρη 1952, γάλλος ποιητής, μοντερνιστής και πολιτική προσωπικότητα συμμετέχων στο ντανταϊστικό, σουρεαλιστικό, επαναστατικό και κομμουνιστικό κίνημα της εποχής.

Γεννημένος το 1984 στην Λάρισα, εγκλωβισμένος για κάποια χρόνια στην Ιταλία, αντί να μάθει να ξυπνάει στις αίθουσες δικαστηρίων έμαθε να βρίσκεται στις αίθουσες κινηματογράφου καθώς και πίσω από φωτογραφικές μηχανές. Έκτοτε γράφει για ταινίες και για σινεμά (καθώς και για ό,τι άλλο σκέφτεται) και φωτογραφίζει για φωτορεπορτάζ και για ευχαρίστηση. Είναι μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης (ΠΕΚΚ) και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI).