Πριν τη λευκή σελίδα

«Το κουκλόσπιτο» του Ερρίκου Ιψεν

| 11/09/2016

Τι υπάρχει στο «πριν» κάθε συγγραφέα, κάθε ποιητή; Σαν αναγνώστες βρισκόμαστε πάντα στο «μετά», στη στιγμή που «περπατάει» το έργο του κάθε λογοτέχνη. Τη στιγμή που κατεβάζουμε το βιβλίο από το ράφι και το ξεσκονίζουμε, ο δημιουργός «ξεσκονίζει» τις σκέψεις του, τις προσλαμβάνουσες και τα ερεθίσματα που θα οδηγήσουν το χέρι του στο χαρτί για να γράψει κάτι καινούριο. Η διαδικασία ίσως είναι επίπονη και κοπιαστική πνευματικά για τον ίδιο, όμως θέλουμε να συμμετάσχουμε. Το διάβασμα είναι απόλαυση, αλλά τι ήταν αυτό που άναψε τη σπίθα για να πάρει φωτιά η πένα και να «ζωντανέψει» η λευκή σελίδα; Ποια ήταν η αφορμή για να «γεννηθούν» τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας; Ψάχνουμε, βρίσκουμε και απαντάμε.

Πώς «γεννήθηκε» «Το κουκλόσπιτο» του Ερρίκου Ιψεν

Οι πρώτες σημειώσεις του Ιψεν για έργο γράφτηκαν στις 19 Οκτωβρίου 1878. Ο συγγραφέας μόλις είχε μετακομίσει από το Μόναχο στη Ρώμη. Ο τίτλος που τις συνόδευε ήταν «σημειώσεις για τη σύγχρονη τραγωδία». Γράφει:

«Υπάρχουν δύο ειδών πνευματικοί νόμοι και δύο ειδών συνειδήσεις. Ένας για άνδρες κι ένας για γυναίκες. Δεν κατανοούν ο ένας τον άλλο, αλλά στα πρακτικά ζητήματα της ζωής οι γυναίκες κρίνονται από τον νόμο των ανδρών σαν να μην ήταν γυναίκες, αλλά άνδρες. Η σύζυγος στο τέλος του έργου είναι μπερδεμένη για να ξέρει τι είναι σωστό και τι λάθος. Είναι απόλυτα συγχυσμένη. Από τη μία τα φυσικά αισθήματα και από την άλλη η πίστη στην εξουσία».

%cf%84%ce%bf-%ce%ba%ce%bf%cf%85%ce%ba%ce%bb%cf%8c%cf%83%cf%80%ce%b9%cf%84%ce%bf-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b5%cf%81%cf%81%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%85-%ce%b9%cf%88%ce%b5%ce%bd2

Ο Ιψεν, όπως και όλοι οι συγγραφείς, χρειαζόταν και κάτι άλλο. Την αμείλικτη κοινωνική πραγματικότητα που οδηγεί την τέχνη. Συνήθως είναι η ιστορία ενός αληθινού προσώπου που λειτουργεί ως μοντέλο για το καλλιτεχνικό έργο. Για τον Νορβηγό αυτό ήταν η Λόρα Κέλερ. Η ίδια και ο γάμος της συνέβαλλαν καταλυτικά στο να γραφτεί «Το κουκλόσπιτο». Κυρίως στη δημιουργία των δραματικών συγκρούσεων του έργου. Η Λόρα Σμιθ Πέτερσεν – αργότερα έγινε Κέλερ – γνώρισε τον Ιψεν το 1870 και έγιναν φίλοι. Τον επισκέφτηκε στη Δρέσδη το 1871 και πέντε χρόνια αργότερα στο Μόναχο μαζί με τον σύζυγο της Βίκτορ Κέλερ.

Το 1876 ο Βίκτορ Κέλερ προσβλήθηκε από φυματίωση και οι γιατροί του συνέστησαν να μετακομίσει νοτιότερα. Η Λόρα, κρυφά, δανείστηκε χρήματα για τα έξοδα, αλλά σύντομα έμπλεξε με τους πιστωτές της, καθώς διέπραξε το αδίκημα της πλαστογραφίας για να πάρει τα χρήματα. Όπως και η Νόρα στο έργο. Η σχέση του ζευγαριού τελείωσε άσχημα. Ο σύζυγος απαίτησε διαζύγιο, τα παιδιά απομακρύνθηκαν από τη μητέρα τους και η ίδια κλείστηκε για ένα διάστημα σε ψυχιατρική κλινική. Ο Ιψεν τα γνώριζε όλα αυτά όταν δούλευε «Το κουκλόσπιτο».

Διεθνής επιτυχία

Η διάρθρωση, χρονολογικά, του έργου έχει ως εξής: Η πρώτη πράξη ξεκίνησε να γράφεται στις 2 Μαΐου 1879 και τελείωσε στις 24. Η δεύτερη στις 4 Ιουνίου και ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουλίου. Η τρίτη στις 18 Ιουλίου και τελείωσε στις 3 Αυγούστου. «Το Κουκλόσπιτο» κυκλοφόρησε στις 4 Δεκεμβρίου 1879 σε οκτώ χιλιάδες κόπιες. Το βιβλίο έγινε αμέσως επιτυχία και η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σε λιγότερο από ένα μήνα. Το έργο προκάλεσε έντονες διαμάχες, τόσο στη δημόσια, όσο και στην ιδιωτική σφαίρα. Η πρώτη διεθνής επιτυχία του Ιψεν με την οποία εισήλθε στην παγκόσμια λογοτεχνία και καθιερώθηκε στο θέατρο. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τρεις εκδοτικούς: Κάπα Εκδοτική, σε διασκευή και μετάφραση Γιώργου Σκευά, Εκδόσεις Ηριδανός, σε μετάφραση Ερρίκου Μπελιέ και Εκδόσεις Γκοβόστη, σε μετάφραση Λ. Κουκούλα.

Πηγή

-National Library of Norway

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις