Πριν τη λευκή σελίδα

“Το κόκκινο και το μαύρο” του Σταντάλ

%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b1%ce%bb2
Επιμέλεια: Αλέξανδρος Στεργιόπουλος - Λογοτεχνία + Ποίηση, Πριν τη λευκή σελίδα - 21/11/2016

Τι υπάρχει στο «πριν» κάθε συγγραφέα, κάθε ποιητή; Σαν αναγνώστες βρισκόμαστε πάντα στο «μετά», στη στιγμή που «περπατάει» το έργο του κάθε λογοτέχνη. Τη στιγμή που κατεβάζουμε το βιβλίο από το ράφι και το ξεσκονίζουμε, ο δημιουργός «ξεσκονίζει» τις σκέψεις του, τις προσλαμβάνουσες και τα ερεθίσματα που θα οδηγήσουν το χέρι του στο χαρτί για να γράψει κάτι καινούριο. Η διαδικασία ίσως είναι επίπονη και κοπιαστική πνευματικά για τον ίδιο, όμως θέλουμε να συμμετάσχουμε. Το διάβασμα είναι απόλαυση, αλλά τι ήταν αυτό που άναψε τη σπίθα για να πάρει φωτιά η πένα και να «ζωντανέψει» η λευκή σελίδα; Ποια ήταν η αφορμή για να «γεννηθούν» τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας; Ψάχνουμε, βρίσκουμε και απαντάμε.

Πώς “γεννήθηκε” “Το κόκκινο και το μαύρο” του Σταντάλ

Ο σπόρος της δημιουργίας του διάσημου έργου του Σταντάλ (κατά κόσμον Μαρί Ανρί Μπέιλ), εντοπίζεται σε μια αληθινή ιστορία. Αυτήν του Αντουάν Μπερτιέ. Η υπόθεσή του δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Gazette des Tribunaux” και αφορούσε την απόπειρα δολοφονίας της πρώην ερωμένης του. Ο Μπερτιέ ήταν ο προγυμναστής των παιδιών της και πρώην φοιτητής Θεολογίας. Η απόπειρα έγινε στη διάρκεια της θείας λειτουργίας.

Το συγκεκριμένο γεγονός δεν αρκούσε φυσικά. Η πολιτική είχε σημαντική συμβολή σε όλα τα βιβλία του Σταντάλ (όπως και στη ζωή του) και “Το κόκκινο και το μαύρο” δεν ήταν εξαίρεση. Η περίοδος που καλύπτει το βιβλίο είναι ίσης έκτασης με αυτήν τη στιγμή που γράφτηκε. Πρόκειται, σε μεγάλο βαθμό, για το διάστημα 1783 – 1842, δηλαδή για μια περίοδο της ζωής του η οποία ήταν και μια από τις πιο ταραγμένες πολιτικά στην ιστορία της Ευρώπης. Ο ευρωπαϊκός κόσμος θα γνωρίσει τη Γαλλική Επανάσταση, τη βασιλεία του Ναπολέοντα, τους πολέμους του, τις μεταγενέστερες αποκαταστάσεις του Λουδοβίκου ΙΗ’ και του Καρόλου του Ι΄ και τις αναταραχές που προκαλούνταν από διάφορες παρατάξεις προσπαθώντας να εγκαθιδρύσουν τη Δημοκρατία στη Γαλλία. Κορύφωση όλων αυτών το 1830 όταν και ξέσπασε η “Ιουλιανή Επανάσταση”. Ο Σταντάλ περίμενε να εκπληρωθούν οι δημοκρατικές προσδοκίες του, όμως η εξουσία πήγε στα χέρια του βασιλιά Λουδοβίκου – Φιλίππου.

Το αδύνατο όνειρο απέναντι στη θλιβερή αναγκαιότητα

“Το κόκκινο και το μαύρο” ξάφνιασε το κοινό με τη διεισδυτική του ματιά στην περίοδο της παλινόρθωσης των Βουρβόνων στη Γαλλία. Η περίοδος που ακολούθησε την πτώση του Ναπολέοντα το 1814 μέχρι την “Ιουλιανή Επανάσταση” το 1830. Ο Σταντάλ όμως εντυπωσίασε και με τη σχολαστική, ψυχολογική μελέτη του πολύπλοκου πρωταγωνιστή του Ζουλιέν Σορέλ. Ο Σταντάλ θύμιζε στο κοινό του ότι “το μυθιστόρημα είναι σαν το δοξάρι και το βιολί που παράγει τον ήχο η ψυχή του αναγνώστη”.

Ενδιαφέρον έχει και ο τίτλος του, αφού οι σύγχρονοι του Σταντάλ δεν μπόρεσαν να τον καταλάβουν. Πολλά γράφτηκαν και τα περισσότερα ήταν ανόητα. Το πιο πιθανό είναι το “κόκκινο” να συμβολίζει τα όνειρα της δόξας στα επαναστατικά ή αυτοκρατορικά στρατεύματα και το “μαύρο” την εκκλησιαστική φιλοδοξία. Εν συντομία, πρόκειται για το δίλημμα μεταξύ του αδύνατου ονείρου και της θλιβερής αναγκαιότητας.

*Το βιβλίο στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πάπυρος, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Εξάντα, Αποσπερίτης.

Πηγές: World’s Classics, Stendhal “The Red and the Black”, enotes

%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b1%ce%bb1