Πριν τη λευκή σελίδα

«Μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο» του Ίμρε Κέρτες

| 04/04/2016

Τί υπάρχει στο «πριν» κάθε συγγραφέα, κάθε ποιητή; Σαν αναγνώστες βρισκόμαστε πάντα στο «μετά», στη στιγμή που «περπατάει» το έργο του κάθε λογοτέχνη. Τη στιγμή που κατεβάζουμε το βιβλίο από το ράφι και το ξεσκονίζουμε, ο δημιουργός «ξεσκονίζει» τις σκέψεις του, τις προσλαμβάνουσες και τα ερεθίσματα που θα οδηγήσουν το χέρι του στο χαρτί για να γράψει κάτι καινούριο. Η διαδικασία ίσως είναι επίπονη και κοπιαστική πνευματικά για τον ίδιο, όμως θέλουμε να συμμετάσχουμε. Το διάβασμα είναι απόλαυση, αλλά τί ήταν αυτό που άναψε τη σπίθα για να πάρει φωτιά η πένα και να «ζωντανέψει» η λευκή σελίδα; Ποια ήταν η αφορμή για να «γεννηθούν» τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας; Ψάχνουμε, βρίσκουμε και απαντάμε.

Πώς «γεννήθηκε» το «Μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο» του Ίμρε Κέρτες

Ο Ίμρε Κέρτες γεννήθηκε στην Βουδαπέστη, το 1929, σε εβραϊκή οικογένεια. Σε ηλικία 15 ετών, το 1944, φυλακίστηκε στο Άουσβιτς και μετά στο Μπούχενβαλντ. Το Ολοκαύτωμα και οι συνέπειες του είναι το κεντρικό ζήτημα του βιβλίου και η απάντηση στην ερώτησή μας.

Ο εγκλεισμός του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης επέδρασε καταλυτικά. Κι ας μην μπορούσε να το διαχειριστεί στην αρχή. Όπως έχει πει σε συνέντευξή του στο «The Paris Review» δεν ήξερε τί να κάνει με αυτήν τη φρέσκια εμπειρία. Δεν μπορούσε να αποκωδικοποιήσει τί ήταν αυτό που ήθελε να εξάγει και να εκφράσει μέσα από το σκληρό βίωμα. Δούλεψε 13 χρόνια το βιβλίο και ήταν οι πολιτικές – κοινωνικές συνθήκες της εποχής που του έδωσαν να καταλάβει αυτό που είχε ζήσει.

Το μυθιστόρημα δουλεύτηκε στα 60’s και τα 70’s σε μια περίοδο που τα σοσιαλιστικά καθεστώτα, όπως αυτό της Ουγγαρίας, είχαν χάσει τον προσανατολισμό τους. Ο Κέρτες έβλεπε ότι ήταν εχθρική η ατμόσφαιρα και έπρεπε να προσέχει σε ό,τι έκανε. Εκείνο το διάστημα δεν είχε σχέδιο για το τί επρόκειτο να πει. Η πρόκληση ήταν να δημιουργήσει γλώσσα, φόρμα και, τελικά, θέμα.

Η βαθύτερη, εσωτερική, ανάγκη που ήθελε να ικανοποιήσει ήταν να εξετάσει την ύπαρξη, την εμπειρία της ζωής μέσα σε ένα απολυταρχικό σύστημα. Μάλιστα, στον λόγο του όταν έλαβε το Νόμπελ τόνισε:

«Η αηδία και η κατάθλιψη με την οποία ξυπνούσα κάθε πρωί με οδήγησε άμεσα στον κόσμο που σκόπευα να περιγράψω».

κερτες2

Η ατομική ψυχή επικρατεί

Ο Κέρτες απεβίωσε σε ηλικία 86 ετών, ξημερώματα 31ης Μαρτίου. Το «Μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο» τον καθιέρωσε γιατί περιέγραψε με συνταρακτικό τρόπο την κόλαση του Ολοκαυτώματος. Αρχικώς είχε απαγορευθεί και εκδόθηκε τελικά το 1975. Γι’ αυτόν δεν πρόκειται για αμιγώς αυτοβιογραφικό βιβλίο, αλλά το Άουσβιτς ήταν πάντα η πηγή όλων των έργων του.

Ο αφηγητής του, o Gyuri, είναι ένα ιδιόρρυθμο εβραϊκό αγόρι από τη Βουδαπέστη που οπισθοχωρεί στις αγκαλιές της μητέρας του και κάθεται ντροπαλός στο αποχαιρετιστήριο δείπνο για τον πατέρα του που φεύγει για στρατόπεδο συγκέντρωσης. Αποδέχεται αναντίρρητα τους ρατσιστικούς νόμους και θαυμάζει τα «ελκυστικά» κίτρινα αστέρια. Συμπάσχει με τον κρεοπώλη που εξαπατά τους Εβραίους πελάτες θαυμάζοντας τον ιδεαλισμό του μίσους του. Μιλά για «καθαρό αίμα» και φαίνεται ότι έχει καταπιεί την προπαγάνδα των Ναζί. Υποφέρει από αποξένωση και ατολμία. Είναι σε ευαίσθητη ηλικία για να αντέξει ένα τυραννικό καθεστώς γι’ αυτό και εκλογικεύει τα πάντα. […] Παρά τη βαρύτητα της ιστορίας, ο Κέρτες τη διανθίζει με εφηβικές επιπολαιότητες. Τις αφηγείται σε παρελθόντα χρόνο σαν ήταν ακόμη σε άρνηση. Είναι σαν να κρύβεται και δεύτερο βιβλίο κάτω από την επιφάνεια και απαιτεί να διαβαστεί ειρωνικά.
Όπως «Στο σπίτι των Νεκρών» του Ντοστογιέφσκι ή στο «Μια μέρα στη ζωή του Ιβάν Ντενίσοβιτς» του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, είναι η ατομική ψυχή που επικρατεί. Μάλιστα, ο Gyuri σε στιγμή διαύγειας αναφέρει:

«Οι τοίχοι της φυλακής δεν μπορούν να επιβάλλουν όρια στις πτήσεις της φαντασίας».

κερτες1

 

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις