H Απόσχιση της Βιέννης (1897-1904) και το περιοδικό Ver Sacrum

| 27/12/2018

Στις 3 Απριλίου του 1897 πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική συνέλευση της Αυστριακής Ένωσης Εικαστικών Καλλιτεχνών, η οποία διαχώρισε επίσημα τη θέση της από τον Οίκο των Καλλιτεχνών το Μάιο του ίδιου έτους. Ο Γκούσταφ Κλιμτ ορίστηκε πρόεδρος της Ένωσης. O Οίκος των Καλλιτεχνών ήταν μια συντηρητική και ακαδημαϊκή οργάνωση καλλιτεχνών που προωθούσε μια μέτρια καλλιτεχνική παραγωγή απομονωμένη από τις νέες τάσεις που αναδύονταν στην Ευρώπη.

Στο πεδίο της πολιτικής είχε αποτύχει η φιλελεύθερη ιδεολογία της αστικής τάξης και είχαν έρθει στο προσκήνιο οι χριστιανοκοινωνικές δυνάμεις οι οποίες υποστήριζαν μια εθνικιστική πολιτική.

Οι καλλιτέχνες θέλησαν να βγάλουν την τέχνη από το συντηρητισμό και την απομόνωση και να προωθήσουν εκθέσεις χωρίς εμπορικούς σκοπούς αλλά και να έρθουν σε επαφή με διεθνή ρεύματα. Μερικοί από τους εμψυχωτές της Απόσχισης ήταν οι Κόλο Μόζερ, Καρλ Μολ, Γιόσεφ Χόφμαν, Έρνστ Στερ, Άντον Σταρκ κ.ά. Επιθυμία των καλλιτεχνών ήταν η εκπαίδευση του κοινού στη σύγχρονη τέχνη αλλά και η γενικότερη ευαισθητοποίηση των θεσμών στις νέες τάσεις της τέχνης.  Το κίνημα είχε ως σκοπό να δημιουργήσει μια υψηλότερη αισθητική αντίληψη στο κοινό και κατά συνέπεια σε όλη την κοινωνία. Σε αυτό μετείχαν όχι μόνο ζωγράφοι αλλά και αρχιτέκτονες και γλύπτες. Είχε προηγηθεί το 1880 και η ένωση Χάγκενγκεζελσαφτ της οποίας τα μέλη πραγματοποιούσαν συναντήσεις στο Καφέ Σπερλ και παρήγαγαν μεγάλο όγκο σχεδίων σατιρικών και γελοιογραφικών, πολλοί από αυτούς τους καλλιτέχνες πέρασαν στην Απόσχιση θέλοντας να τονίσουν την αυθόρμητη και ζωντανή τέχνη και τη μεγάλη σημασία της.

Από την αρχή η Απόσχιση υποστηρίχτηκε από λόγιους και κριτικούς που αποκαλούνταν «σύντροφοι στον αγώνα». Ο Χέρμαν Μπαρ κωμωδιογράφος και δοκιμιογράφος φίλος του Κλιμτ δήλωνε ότι έπρεπε να δημιουργηθεί αυτό που δεν υπήρξε ποτέ, να δημιουργηθεί μια αυστριακή τέχνη η οποία να ταράζει τα νερά.

Τα μέλη της Απόσχισης ανέθεσαν στον Γιόσεφ Μαρία Όλμπριχ μαθητή του Ότο Βάγκνερ να σχεδιάσει το μέγαρο τους, το οποίο εγκαινιάστηκε στις 12 Νοεμβρίου 1898 και ολοκληρώθηκε την επόμενη άνοιξη.

Το μέγαρο που υπάρχει ακόμη στην οδό Φρίντριχ 12, έχει τη βάση του στα  σχήματα του τετραγώνου, του κύβου και του κύκλου. Η πρόσοψη παραπέμπει με την αυστηρότητά της σε βυζαντινό ναό. Στον εσωτερικό χώρο είχε επινοηθεί μια ευέλικτη κατασκευή με μετακινούμενους τοίχους και κολόνες που εξυπηρετούσε τις διαφορετικές εκθέσεις.

Από τις αξιόλογες δράσεις εκείνης της περιόδου ήταν η 14η έκθεση του 1902 αφιερωμένη στον Μπετόβεν με έναν ιδιαίτερο συμβολισμό που αφορούσε στο μεγαλείο της καλλιτεχνικής του διάστασης και το πόσο υπέφερε για την ανθρωπότητα αλλά και για την ελπίδα του μέλλοντος. Στα εγκαίνια αυτής της έκθεσης ο συνθέτης Μάλερ διηύθυνε ένα μέρος από την Ενάτη  Συμφωνία του Μπετόβεν.  Επίσης η 16η έκθεση τους που αναμετρήθηκε με τον ιμπρεσιονισμό όπως και η 22η έκθεση γλυπτικής.

Το επίσημο όργανο της Απόσχισης ήταν το περιοδικό Ver Sacrum (Ιερή Άνοιξη) όλες οι αντιλήψεις και οι ιδέες του κινήματος εκφράζονταν μέσα από τις σελίδες του. Το όνομά του περιοδικού είχε έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Ο όρος Απόσχιση είχε προέλευση την αρχαία ρωμαϊκή συνήθεια των πληβείων να φεύγουν από την πρωτεύουσα όταν δεν συμφωνούσαν με την οικονομική διαχείριση των ισχυρών. Η Ιερή Άνοιξη ήταν ένα τελετουργικό της αρχαίας Ρώμης σύμφωνα με το οποίο οι γεννημένοι την άνοιξη έπρεπε να αφιερωθούν στους θεούς και στη συνέχεια όταν ενηλικιώνονταν να εγκαταλείψουν την πόλη και να ιδρύσουν μια νέα κοινότητα η οποία να είναι καλύτερη. Οι καλλιτέχνες της Απόσχισης ένιωθαν ότι έπρεπε να φέρουν τη νέα αντίληψη και άρα σε κάποιο βαθμό ήταν συνεχιστές της αρχαίας αυτής ιερής τελετουργίας.

Το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους (Ιανουάριος 1898) σχεδιασμένο από τον Άλφρεντ Ρόλερ καλλιτέχνη που εργάστηκε στην επιμέλεια του περιοδικού, απεικονίζει ένα δέντρο που μεγαλώνει και οι ρίζες του σπάνε τη γλάστρα που είναι μικρή για να το χωρέσει. Είναι φανερός ο συμβολισμός της εικόνας το κίνημα της Απόσχισης  και η μεγάλη του δημιουργική δύναμη η οποία είναι ασυγκράτητη.

Ο Κόλο Μόζερ είχε φιλοτεχνήσει το 1901 για το περιοδικό ένα κείμενο του Ράινερ Μαρία Ρίλκε με ιδιαίτερη έμφαση στο διακοσμητικό στοιχείο όπου και ήταν η θεμελιώδης αρχή του χαρακτήρα του περιοδικού.

Το Ver Sacrum αποτέλεσε ένα εκπληκτικό εργαστήριο δημιουργίας, η κάθε σελίδα του ήταν ένα ολοκληρωμένο υπόδειγμα αρχιτεκτονικής οργάνωσης και τέχνης. Τα κείμενα, οι γραμματοσειρές, οι εικονογραφήσεις, οι διακοσμήσεις των περιθωρίων της σελίδας με εξαιρετικά εμπνευσμένα σχέδια, όλα τα παραπάνω το κατέστησαν ένα ορόσημο στην εκδοτική τέχνη διεθνώς.

Το περιοδικό σταμάτησε να εκδίδεται το 1903 και λίγα χρόνια αργότερα η ομάδα της Απόσχισης διαλύθηκε τελείως.

 

Πηγές:

      

Η Κατερίνα Κοφφινά είναι πολιτισμολόγος. Σπούδασε «Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και Εφαρμοσμένες Εικαστικές Τέχνες στις σχολές Βακαλό και Αrtes (πρώην Δοξιάδη). Έχει εργαστεί πολλά χρόνια στον αρχιτεκτονικό χώρο. Έχει συνεργαστεί με ιδρύματα και συλλόγους στην παραγωγή καλλιτεχνικών και ιστορικών προγραμμάτων, καθώς και με τα περιοδικά «Ιστορία - Πάπυρος», «Science Illustrated», «Ιστορικά Θέματα», "Πολίτες" «Το Περιοδικό». Είναι ιδρυτικό μέλος της Ομάδας Παραγωγής Δημόσιας Ιστορίας "hιστορισταί". Επίσης είναι μέλος και γραμματέας του Δ.Σ του Συλλόγου Πτυχιούχων Ευρωπαϊκού Πολιτισμού.