Leusden- Το ναυάγιο που δεν μπορεί να ξεχαστεί

Η απολογία οφείλεται πάντα πρώτα και κύρια στους ηττημένους.

| 08/10/2018

 Την Πρωτοχρονιά του 1738, το πλοίο Leusden που ανήκε στην Ολλανδική Εταιρεία Δυτικών Ινδιών, μία απ’τις πρώτες μεγάλες πολυεθνικές, πιάστηκε σε μια πολύ δυνατή καταιγίδα μεσοπέλαγα. Το πλοίο από τις αναταραχές έγειρε πολύ, με αποτέλεσμα να πάρει νερό στο αμπάρι. Τα 73 μέλη πληρώματος και εταιρικών υπευθύνων αποφάσισαν να μην προσπαθήσουν να διασώσουν το εμπόρευμα και να διαφύγουν με τις σωστικές λέμβους. Το εμπόρευμα ακολούθησε το πλοίο στο χαμό του στο βυθό της θάλασσας. Ήταν 664 άνθρωποι από την Αφρική. Το Leusden μετέφερε σκλάβους.

 Δύο χρόνια νωρίτερα, μια εξέγερση των μαύρων σκλάβων που αγοράζονταν από λιμάνια της Αφρικής και μεταπωλούνταν στην Αμερική, είχε οδηγήσει σε παρολίγον επιστροφή του πλοίου στην Αφρική. Η εταιρεία είχε σκληρύνει τη στάση της ως προς την αντιμετώπιση του φορτίου. Άλλωστε, όλη η εταιρεία και συγκεκριμένα το Leusden γνώριζε από ανθρώπινο εμπόρευμα. Στα δέκα ταξίδια του γι’αυτό το σκοπό, το πλοίο είχε μεταφέρει συνολικά 6.564 σκλάβους, εκ των οποίων σχεδόν χίλιοι είχαν πεθάνει στη διαδρομή πριν φτάσουν Αμερική και έφτασαν τους 1.639 όταν προστέθηκαν και αυτοί του τελευταίου του ταξιδιού. Ένα μόλις πλοίο είχε μεταφέρει μια πόλη στην Αμερική και είχε σκοτώσει άλλη μία μικρότερη.

Ο φόβος είναι ισχυρό κίνητρο. Το ίδιο και το κέρδος. Οι υπεύθυνοι, αφενός φοβούμενοι πως οι σκλάβοι θα έτρεχαν να γεμίσουν τις σωστικές λέμβους και αφετέρου αναμένοντας αποζημίωση για απώλεια εμπορεύματος, πήραν την επιλογή μάλλον εύκολα. Οι σκλάβοι, στους οποίους είχε αρχικά επιτραπεί να φάνε στο κατάστρωμα του πλοίου, οδηγήθηκαν ξανά στο αμπάρι. Το πλήρωμα διατάχθηκε να κλειδαμπαρώσει και να κάτσει επάνω στις πόρτες ώστε να μη μπορούν να ξεφύγουν.

Τα πλοία δε βυθίζονται γρήγορα. Παίρνει πολλές ώρες μέχρι το νερό να γεμίσει αρκετά το εσωτερικό του ώστε το βάρος του να το γυρίσει και να το τραβήξει προς τα κάτω. Το πλήρωμα έκατσε επάνω στις κλειδωμένες πόρτες καθ’όλη τη διάρκεια της νύχτας, ακούγοντας 664 ανθρώπους να περιμένουν απελπισμένοι το θάνατο όσο η στάθμη του νερού ανέβαινε. Το επόμενο πρωί κι ενώ πλέον το πλοίο ήταν ημιβυθισμένο, πλήρωμα και έμποροι μπήκαν στις δύο βάρκες μαζί με τους 16 εναπομείναντες σκλάβους και έφτασαν στο Παραμαρίμπο, όπου και τους πούλησαν. Κανείς δεν τιμωρήθηκε για το περιστατικό, αντιθέτως, επιβραβεύτηκαν για το γεγονός πως κατάφεραν να περισώσουν ένα μπαούλο με χρυσό. Το Leusden έμεινε για πάντα στο βυθό, ομαδικός τάφος 664 ανθρώπων ή επιχειρηματική χασούρα, ανάλογα την οπτική.

Το συγκεκριμένο περιστατικό, παρόλο που θεωρείται αυτό με τη μεγαλύτερη απώλεια ζωών σε όλη την πιο πρόσφατη περίοδο του εμπορίου ανθρώπων, παραμένει και σήμερα σχετικά άγνωστο. Δυο-τρία άρθρα στο ίντερνετ, ένα βιβλίο αφιερωμένο σε αυτό και αυτό είναι όλο. Το ίδιο άλλωστε ισχύει για το σύνολο των εγκλημάτων που συνέβησαν την περίοδο που είναι πιο κοντά στην πραγματική ελευθερία της αγοράς από οποιαδήποτε άλλη. Η αποικιοκρατία, η βάση που κατέστησε εφικτή τη σημερινή μορφή κοινωνικής οργάνωσης σε όλο τον πλανήτη, παραμένει εν πολλοίς ένα κεφάλαιο της ανθρώπινης ιστορίας που εξιδανικεύεται ακόμα και σε προσπάθειες να καταδειχθούν τα στραβά της. Από τις σφαγές στον Ατλαντικό μέχρι την πρόκληση λιμών στην Ινδία, από την Αλγερία μέχρι τη Νότια Αφρική, το σκλαβοπάζαρο είναι μόνο μία απ’τις αποκρουστικότερες μορφές της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας. Ευτυχώς που και αυτό έστω έχει αρχίσει να αναδεικνύεται κάπως τελευταία, ιδίως λόγω της κινητικότητας των μαύρων πληθυσμών της Αμερικής τα τελευταία 60 χρόνια. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα για να δούμε πραγματικά επάνω σε πόσα πτώματα πατάμε.

Ο Lupe Fiasco, ράπερ ανέκαθεν ευαίσθητος κοινωνικά και πολιτικά, στον πολύ καλό τελευταίο του δίσκο με το όνομα Drogas Waves έχει συμπεριλάβει ένα κομμάτι που ονομάζεται “WAV Files”. Το κομμάτι έχει μια ασυνήθιστη γι’αυτόν ήρεμη και στοχαστική ατμόσφαιρα, εντελώς αντιπαραβαλλόμενη με το περιεχόμενο των στίχων. Σε κάθε κουπλέ, νεκροί σκλάβοι ανακρίνουν στοιχεία της φύσης. Τη θάλασσα που μετακινούσε τα πλοία, τα δάση που έδωσαν το ξύλο για να φτιαχτούν αυτά τα πλοία, τα αστέρια που καθοδηγούσαν αυτούς τους ναυτικούς. Το ερώτημα είναι αμείλικτο: Πώς συναινέσατε σε αυτό; Και τα στοιχεία απολογούνται. Η θάλασσα τους ζητά συγγνώμη και τους καλεί να αναπαυτούν στο βυθό της, τα δέντρα τους δίνουν τα σπίρτα να κάψουν τα ένοχα κομμάτια τους, τα αστέρια τους υπόσχονται μέρη ανώτερα απ’τα επίγεια. Οι άνθρωποι δεν εγκαλούνται σε απολογία.

 Το 2013, ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας ζήτησε για πρώτη φορά δημόσια συγγνώμη για το θέμα, ενώ το 2017 αποφασίστηκε να εκκινήσει έρευνα για την εύρεση του ναυαγίου του Leusden. Το ζήτημα είναι ότι δεν αρκούν απολογίες, δεν αρκεί η αναγνώριση εγκλημάτων, δεν αρκούν κουβέντες για αποζημιώσεις στους απογόνους των θυμάτων. Η απολογία των ανθρώπων πρέπει να απευθυνθεί και στο παρελθόν και στο παρόν και στο μέλλον και σε αυτήν είμαστε ταυτόχρονα οι κριτές, τα θύματα και οι κατηγορούμενοι. Το “WAV files” δεν αναφέρει το Leusden, παρόλο που έχει ένα κουπλέ αφιερωμένο στο να αναφέρει ονόματα πλοίων εμπορίας σκλάβων. Ίσως επειδή προτιμά να αναφέρεται κυρίως σε πλοία που έμειναν γνωστά για τις εξεγέρσεις τους. Η απολογία όμως οφείλεται πάντα πρώτα και κύρια στους ηττημένους.

Γράφει ο Ηλίας Καλτσάς