Αργύρης Ξάφης: “Μόνο τα προβλήματα του άλλου μπορείς να λύσεις”

Μια παράσταση για την μετανάστευση και τις διακρίσεις

| 09/03/2017

Η “Λαμπεντούζα” μιλά για τη μετανάστευση και τα πτώματα στα νερά της Μεσογείου. Για τις διακρίσεις εις βάρος άλλων ανθρώπων. Πρωταγωνιστούν ο “Στέφανος” και η “Ντενίζ”. Ο πρώτος είναι ψαράς και η δεύτερη κινεζοεγγλέζα φοιτήτρια στην Αγγλία που δουλεύει σε εισπρακτική εταιρεία. Ο Αργύρης Ξάφης που υποδύεται τον “Στέφανο” δέχτηκε να μας μιλήσει για την παράσταση και με όσα αυτή καταπιάνεται. Τον ευχαριστούμε

 Τι ήταν αυτό που σε δυσκόλεψε ερμηνευτικά στη “Λαμπεντούζα”;

Η μεγαλύτερη δυσκολία αφορούσε τον παρτενέρ, με την έννοια ότι στην παράσταση παρτενέρ μου είναι το κοινό. Ο ήρωας μου απευθύνεται σε αυτό και συνεχίζει να μιλάει εξαιτίας  της σιωπής του. Σκέφτομαι, ότι αν κάποιος πει κάτι εκείνη τη στιγμή, η ιστορία πρέπει να οδηγηθεί κάπου αλλού.

Αν σου απαντήσει κάποιος από το κοινό πρέπει να το πάρεις από κει και να συνεχίσεις;

Δεν ξέρω τι θα γίνει. Είναι ρίσκο και μάλιστα πολύ δύσκολο. Ένα από τα μεγαλύτερα διακυβεύματα στην παράσταση. Μια ζαριά.

Η δυσκολία αυτή πώς αντανακλάται στην παράσταση;

Η ιστορία είναι γραμμένη έτσι όπου σαν αφηγητής, ενώ υπάρχει η αίσθηση ότι μονίμως διαπραγματεύεσαι με το κοινό, ταυτόχρονα με κάποιο τρόπο το οδηγείς προς τα κει που πρέπει να πάει η ιστορία. Αρα, εγώ στην πραγματικότητα τη σιωπή του την έχω οδηγήσει σε ένα σημείο, με κάποιο τρόπο, τουλάχιστον στον μέσο όρο.

Πιστεύεις ότι την έχεις οδηγήσει ή είσαι σίγουρος;

Σ’ ένα μέσο όρο θεατών συμβαίνει. Ειδάλλως, θα υπήρχε κάποια άλλου είδους αντίδραση, θα συνέβαινε κάτι άλλο απ’ αυτό που συμβαίνει εκείνη την ώρα και την αισθάνομαι σαν μια ανάγκη να πάμε βαθύτερα στην ιστορία. Γι’ αυτό πρέπει να συνεχίσουμε.

17191409_10155954759333345_6738630423664146491_nΟι αντιδράσεις των θεατών ποιες είναι; Τις βλέπεις μετά; Σου λένε κάτι;

Εκείνη την ώρα τις βλέπω. Δεν υπάρχει τείχος, ένα θολό πέπλο ή κάτι άλλο. Πραγματικά είμαι εγώ και το κοινό. Παρακολουθώ πώς είναι, που κουράζονται…

Δυσανασχετούν

Ναι, βλέπω που σοκάρονται, που συγκινούνται, που συμπαθούν, με την έννοια  ότι με συμπονούν ή καταλαβαίνουν αυτά που περνάω και θα θέλανε να κάνουν κάτι, αλλά επειδή πάντα υπάρχει το θέατρο συνειδητοποιούν ότι δεν είναι και πραγματικότητα. Τους αισθάνομαι σε πραγματικό χρόνο.

Πιστεύεις ότι το θέατρο αναδεικνύει το πρόβλημα (μεταναστευτικό, διακρίσεις εναντίον άλλων ανθρώπων) ή απλά το κάνει ένα ακόμα θέαμα λίγο πιο συγκινητικό;

Τεράστιο θέμα συζήτησης. Η αλήθεια όμως είναι ότι έχει απαντηθεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια στο θέατρο. Οι αρχαίες τραγωδίες ήταν γραμμένες πάνω σε τρέχοντα γεγονότα και συζητάγανε, προσπαθούσαν να διαπραγματευτούν, να τα αναδιαπραγματευτούν και σε σχέση με το πώς τα αντιμετωπίσαμε, πώς τα αντιμετωπίζουμε και τι πρέπει να αλλάξουμε για να γίνουμε καλύτεροι. Είναι ένα με τη λειτουργία του θεάτρου που από τη γέννηση του είναι φτιαγμένο έτσι. Από κει και πέρα έγκειται στο πόσο εσύ είσαι ειλικρινής και τι θες να κάνεις. Αν υπήρχε ανάγκη εκμετάλλευσης του μεταναστευτικού, κατ’ αρχήν θα ήταν, κατά τη γνώμη μου, και μια λάθος εμπορική κίνηση γιατί στην πραγματικότητα το κοινό αποφεύγει το θέμα. Δεν πιστεύω ότι το κυνηγά το θέμα. Θεωρώ ότι έχει γίνει κατάχρηση στο ειδησεογραφικό κομμάτι, καλύπτεται με τρόπο που το κοινό το…

17098253_10155954759338345_8722826215666096121_nΑποστρέφεται

Οχι, το αποφεύγει.

Σε σας όμως έρχεται

Σε μας έρχεται γιατί υπάρχει πάντα το άλλοθι του θεάτρου. Στο θέατρο υπάρχει η εξής σύμβαση: Θα περάσω εγώ κάτι για όλους σας, έτσι ώστε εσείς να μην πάθετε τίποτα, αλλά να πάρετε την εμπειρία.

Σαν μια λεόντειος σύμβαση

Ναι, έτσι είναι κάπως.

17190342_10155954759368345_1684546086663444235_nΑρκούν οι καλές προθέσεις του καλλιτέχνη;

Οχι δεν αρκούν, γιατί έχει να κάνει με το τι υλικό έχεις να διαχειριστείς, αν το κείμενο είναι καλό. Αν το κείμενο που έχουμε στην προκειμένη περίπτωση δεν ήταν έτσι όπως είναι γραμμένο, τότε η παράσταση θα ήταν μάπα. Οταν μου το πρότεινε ο Βαγγέλης (σ.σ Θεοδωρόπουλος, ο σκηνοθέτης), μου είπε ότι είναι σύγχρονο βρετανικό κείμενο και μιλάει για τη μετανάστευση και τον ρατσισμό. Η πρώτη μου σκέψη ήταν αρνητική, τώρα τι θα έρθει να μας πει, να μας κουνάει το δάχτυλο πόσο μαλάκες αστοί είστε που κάθεστε στους καναπέδες και δεν κάνετε τίποτα… Οχι όμως. Οταν το διάβασα ανατράπηκε όλη αυτή η προκατάληψη γιατί είναι ένας πανέξυπνος συγγραφέας που τα ξεπερνάει όλα αυτά. Είναι πολύ ανθρώπινος. Ο τύπος που παίζω εγώ, αλλά και ο άλλος ρόλος, είναι τόσο απενοχοποιημένος από τα κλισέ που έχουμε εμείς για το τι μπορείς και τι δεν μπορείς να πεις, που πραγματικά με πολύ έξυπνο τρόπο σε εντάσσει σε αυτή τη σκέψη χωρίς να σου κουνά το δάχτυλο.

Δεν εκβιάζει το συναίσθημα;

Οχι, ίσα ίσα. Η αίσθηση που έχεις είναι ότι προσπαθεί να το αποφύγει είτε κάνοντας χιούμορ, είτε μένοντας συγκεντρωμένος περισσότερο στην περιπέτεια της ιστορίας. Η πρόθεση σαφέστατα δεν αρκεί. Όπως είπα έχει να κάνει με το υλικό και με τους ανθρώπους που παίρνουν μέρος σε αυτό. Το λέω γιατί, για παράδειγμα ο Βαγγέλης που διάλεξε το έργο…

 Εχει κάνει και στο παρελθόν ανάλογες δουλειές

Ετσι ξεκίνησε το θέατρο. Ο “Κοινός Λόγος” ήταν το προσφυγικό από τη δική μας πλευρά, “Η βρωμιά”, είχε να κάνει με πρόσφυγα που “δούλευε” στα φανάρια… Είναι θέμα που τον απασχολεί. Βγάζει τη χρήση του τρέχοντος από το τραπέζι. Είναι κάτι που τον αφορά εδώ και χρόνια, πριν γίνει θέμα καθημερινής συζήτησης.

Πού οφείλεται η μετανάστευση;

Πολύ μεγάλη κουβέντα.

Είναι ο καπιταλισμός, οι επεμβάσεις κρατών σε άλλα, η φτώχεια, η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο;

Δεν μπορώ να δώσω μια απάντηση σε αυτό το τεράστιο ζήτημα. Ολα αυτά που λες ισχύουν και ταυτόχρονα είναι αποτέλεσμα κάποιου άλλου πράγματος. Σίγουρα υπάρχει το θέμα της απληστίας. Δηλαδή δεν μου αρκεί και θέλω κι άλλο κι αυτό εκφράζεται σε πολλά. Γη, χρήματα, εξουσία… Υπάρχει μια ρίζα σε αυτό πράγμα. Είναι μπλεγμένο το κουβάρι των συμφερόντων. Το ποιος θέλει τι, τι πιστεύει ότι δικαιούται.

17156300_10155954759448345_6765190410377899100_nΕίναι θέμα εξουσίας δηλαδή;

Είναι θέμα βαθιάς απληστίας. Αυτή εκφράζεται με διάφορους τρόπους. Δεν μου αρκεί, αισθάνομαι μικρότερος, θέλω κι άλλα. Μετά φτιάχνεις άλλοθι για να δικαιολογήσεις τις πράξεις σου. Το λέω γενικά, γιατί τα συμπτώματα είναι πολλά.

Δεν ξεκινάει όμως κάποιος  και λέει “Δεν περνάω καλά εδώ, θα πάω στην Ελλάδα γιατί είναι καλύτερα”

Αναφέρεσαι στην πλευρά των μεταναστών. Σαφέστατα κανείς δεν ξυπνάει και λέει να φύγω. Στο έργο κάνω έναν ψαρά, τον Στέφανο, ο οποίος γνωρίζει έναν τύπο από το Μάλι, μηχανικός πλοίων. Αυτός, μετά από ένα μεγάλο ναυάγιο, με πολλούς νεκρούς, λέει στον Στέφανο: “Ολα αυτά γίνονται επίτηδες. Θέλουν τα μεγάλα μας αφεντικά να δουν αυτά τα πρησμένα σώματα και τα σαπισμένα πρόσωπα οι άλλοι ωστέ να φοβηθούν και να μην έρθουν εδώ. Θέλουν να σκεφτούν καλά προτού πληρώσουν για να μπουν σ’ ένα απ’ αυτά τα σαπιοκάραβα” και συνεχίζει “Αν όλοι αυτοί οι κύριοι στα γραφεία τους ξέρανε από που ερχόμαστε θα ξέρανε και πως δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουμε να ερχόμαστε”. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν τόσο λιγότερα να χάσουν διακινδυνεύοντας τη ζωή τους από το να μείνουν εκεί και να σκοτώσουν τα παιδιά τους, να τους κάψουν ζωντανούς, να τους αδικούν καθημερινά για οποιοδήποτε λόγο. Δεν μιλάμε για μια εμπόλεμη κατάσταση. Μιλάμε για καθεστώτα. Είναι διαφορετικό να είσαι από δω κι ο άλλος από κει. Πολλοί λένε, με τον πιο εύκολο τρόπο, έχουν πόλεμο και είναι λιποτάκτες…

17098344_10155954760858345_3377430893072699389_nΓιατί δεν κάθονται να πολεμήσουν

Ποιον να πολεμήσουν; Πού; Για βγες και να μην μπορείς να πεις “καλημέρα” γιατί απαγορεύτηκε αυτή η λέξη σήμερα. Είναι πολύ πιο μπλεγμένη κατάσταση από τους πολέμους όπως τους μάθαμε στα βιβλία Ιστορίας. Γείτονας προδίδει γείτονα για να σώσει το παιδί του. Είναι μικροπόλεμος που σπάνια εξελίσσεται σε μεγάλη μάχη. Είναι καθημερινό. Στην πλατεία, στο σοκάκι.

Κάποια στιγμή γνώρισα έναν άνθρωπο, καλλιτέχνη, από τη Συρία, σκηνοθέτη-ηθοποιό, τον οποίο είχαν 18 μήνες στις φυλακές επειδή δεν πιστεύει. Επειδή δεν είναι μουσουλμάνος. Έκανε την “Οδύσσεια” και τον βάλανε μέσα ως αντικαθεστωτικό. Το σώμα του, από την κορφή ως τα νύχια, ήταν γεμάτο σημάδια. Μετά έφυγε. Εχουμε να κάνουμε απόλυτες συνθήκες, με ανθρώπους δίχως έλεος (ISIS) και από την άλλη καθεστώτα που δεν μπορούμε να τα διανοηθούμε.

Το 2015 είχαμε 3215 θανάτους προσφύγων

Το 2016 ήταν η πιο φονική χρονιά.

Για μένα είναι εγκλήματα

Είναι.

17190788_10155954758668345_4545802883083713216_nΠοιος ευθύνεται; Οι δουλέμποροι;

Και αυτοί. Κάθε μικροσυμφέρον έχει αποτέλεσμα. Το να πάρω τα χαλασμένα σωσίβια και να βγάλω χίλια ευρώ παραπάνω, σημαίνει χίλιοι νεκροί. Σε αυτό το σύστημα έχουν ευθύνη και τα μικρογρανάζια. Αυτοί δίνουν μάλιστα άλλοθι στους μεγαλύτερους υπεύθυνους και δεν ασχολούμαστε μαζί τους. Υπάρχει μεγάλη ανοχή. Συνενοχή θα έλεγα στο έγκλημα αυτό. Έχουμε ένα σύστημα που τρέφεται και οικονομικά και μικροπολιτικά με την ύπαρξη του όλου θέματος. Με ανθρώπους να περνάνε παράνομα από τη μία χώρα στην άλλη. Το συζητάνε κάθε μέρα στις ειδήσεις. Απειλεί ο άλλος ότι θα ανοίξει τις κάνουλες (σ.σ ο Ερντογάν). Οι κάνουλες είναι άνθρωποι που θα περάσουν για να ζήσουν. Υπάρχουν, λοιπόν, τεράστιες ευθύνες και στα πιο μικρά γρανάζια. Φταίνε όλοι, από τον ηθικό αυτουργό μέχρι τον εγκληματία.

Είναι αλυσίδα

Σαφώς. Από εμπόρους, πολιτικούς, κ.α. Ολοι το ξέρουν, το καταλαβαίνουν και δεν γίνεται τίποτα. Φοβούνται γιατί έχουν άλλα προβλήματα και καθένας λέει κάτσε να σωθώ εγώ τώρα. Αυτή η αίσθηση υπάρχει. Εγώ έχω τόσο μεγάλο  πρόβλημα που δεν μπορώ να ασχοληθώ. Μα μόνο τα προβλήματα του άλλου μπορείς να λύσεις στην πραγματικότητα.

Θέατρο του Νέου Κόσμου (Κεντρική σκηνή), “Λαμπεντούζα” του Αντερς Λουστγκάρτεν

Μετάφραση: Αγγελική Κοκκώνη
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Σκηνικά-κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Τζάθας
Φωτογραφίες: Δομνίκη Μητροπούλου
Κεντρική φωτογραφία: Δημοσθένης Γαλλής

Παίζουν οι ηθοποιοί
Αργύρης Ξάφης, Χαρά-Μάτα Γιαννάτου

Παραστάσεις: έως 9/4
Πληροφορίες: Τετάρτη, Σάββατο 21:15, Κυριακή 19:00
Τιμές εισιτηρίων: 15, 12 ευρώ (Σαβ, Κυρ.), 13, 10 ευρώ (Τετ.)

 

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις