Ασφαλιστικό νομοσχέδιο: «Ισονομία και δικαιοσύνη»... προς την απόλυτη φτωχοποίηση

Με το γνωστό επιχείρημα περί «μη βιωσιμότητας» και την απειλή του μνημονιακού ζυγού, «τελειώνουν» την Κοινωνική Ασφάλιση

| 08/05/2016

Το ασφαλιστικό νομοσχέδιο που ψηφίζεται σήμερα στην Ολομέλεια της Βουλής βασίζεται στην ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία που χρησιμοποιήθηκε σε όλες τις ασφαλιστικές ανατροπές που προηγήθηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες και κατά το πρώτο μνημόνιο: Την δήθεν «μη βιωσιμότητα» του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Δήθεν, γιατί, όπως έγινε φανερό και από την μικρή ιστορική αναδρομή που δημοσίευσε το «Περιοδικό» σε δύο μέρη (βλ. ΕΔΩ και ΕΔΩ), η μη βιωσιμότητα προκύπτει από την διαχρονική μη συμμετοχή του κράτους, παρά τις δεσμεύσεις περί του αντιθέτου, από την σχεδόν πάγια εισφοροδιαφυγή από πλευράς εργοδοτών που διευκολύνθηκε από τις κυβερνήσεις, από την συστηματική και με ποικίλους τρόπους καταλήστευση των αποθεματικών τους κ.ο.κ.

Νομοσχέδιο εξολοκλήρου αντισυνταγματικό και αμφιβόλου αποτελεσματικότητας

Το ασφαλιστικό νομοσχέδιο κρίθηκε αντισυνταγματικό στο σύνολό του από το Ελεγκτικό Συνέδριο όπως και από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή η οποία υποστηρίζει ότι έχει κύριο σκοπό την επίτευξη ενός άμεσου δημοσιονομικού στόχου (εξοικονόμηση 1% του ΑΕΠ) και προκειμένου να το επιτύχει αυτό επιχειρεί να μεταβάλει όλες τις βασικές σταθερές του ασφαλιστικού συστήματος, στο όνομα μιας μεταρρύθμισης αμφίβολης αποτελεσματικότητας και βιωσιμότητας. Τονίζει, ότι δια του νομοσχεδίου επιχειρούνται μειώσεις παροχών και αυξήσεις εισφορών σε μια ευρεία γκάμα επαγγελματικών κλάδων, από τους αγρότες μέχρι τους αυτοαπασχολούμενους και τους ελεύθερους επαγγελματίες, με τη θέσπιση ενιαίων κανόνων, παρά το ότι πρόκειται για ανόμοιες περιπτώσεις εργασιακής και ασφαλιστικής σχέσης. Καταλήγει, δε, ότι ο συνδυασμός φορολογικών και ασφαλιστικών προβλέψεων θα επιβαρύνει μέχρι και το 60% του εισοδήματος μισθωτών και επαγγελματιών.

 Οι βασικοί άξονες

Η σύνταξη, πλέον, θα αποτελεί το άθροισμα της εθνικής σύνταξης και της αναλογικής που θα είναι συνάρτηση των ετών ασφάλισης και των συντάξιμων αποδοχών. Η εθνική σύνταξη, που θα επιβαρύνει αποκλειστικά τον κρατικό προϋπολογισμό, ορίζεται στα 384 ευρώ για 20 έτη ασφάλισης και άνω. Για τα 15 έτη ασφάλισης το ποσό μειώνεται κατά 10% και η μείωση θα κλιμακώνεται με 2% κατ’ έτος για το διάστημα από το 15ο ως το 19ο έτος ασφάλισης. Ακόμη, στην περίπτωση απονομής μειωμένης σύνταξης, η εθνική σύνταξη καταβάλλεται μειωμένη κατά 1/200 για κάθε μήνα που υπολείπεται ως το όριο της πλήρους συνταξιοδότησης.

Το όριο της 20ετίας, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ουσιαστικά απαγορευτικό για την λήψη εθνικής σύνταξης περίπου για το ½ όσων εργαζομένων σήμερα εμφανίζονται ασφαλισμένοι (για να μην αναφέρει κανείς όσους δουλεύουν ανασφάλιστοι εδώ και καιρό) με πρώτα θύματα τις γυναίκες και τους νέους, που μαστίζονται από υψηλή ανεργία.

Επίσης, καταργούνται τα κατώτατα όρια της σύνταξης, με συνέπεια να ανοίγει ο δρόμος για τη χορήγηση συντάξεων της τάξης των 200 με 300 ευρώ.

1. Πλαφόν

Το ανώτατο όριο σύνταξης μειώνεται και διαμορφώνεται στο εξαπλάσιο του πλήρους ποσού της εθνικής σύνταξης, δηλαδή τα 2.304 ευρώ μεικτά από 2.773 που είναι σήμερα. Το πλαφόν για το άθροισμα του καθαρού ποσού των συντάξεων των παραπάνω προσώπων, που δικαιούται κάθε συνταξιούχος από οποιαδήποτε αιτία ορίζεται στα 3.072 ευρώ από 3.680 ευρώ που είναι σήμερα. Σε περίπτωση δικαιούχων περισσότερων της μίας συντάξεων χορηγείται μόνο μια εθνική σύνταξη.

2. Νυν κύριες συντάξεις

Μέχρι σήμερα όλες οι μειώσεις υπολογίζονται ως προς τις νυν καταβληθείσες συντάξεις, στη βάση της ονομαστικής τους αξίας, δηλαδή του ποσού που οι συνταξιούχοι λάμβαναν προ των περικοπών του μνημονίου. Αυτό πχ σημαίνει ότι οι μειώσεις υπολογίζονται πχ στα 1.800 ευρώ που ένας συνταξιούχους λάμβανε προ περικοπών και όχι στα 1.100 που σήμερα μπορεί να λαμβάνει μετά περικοπών και της έκτακτης εισφοράς αλληλεγγύης.

Με το νομοσχέδιο, οι ήδη καταβληθείσες κύριες συντάξεις δεν υφίστανται άμεσες περικοπές. Εντούτοις, προβλέπεται σαφώς ότι αν δεν επιτευχθεί ο στόχος για μείωση της συνταξιοδοτικής δαπάνης ως ποσοστό του ΑΕΠ, τότε θα υπάρξουν νέες περικοπές.

Στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης που διεξάγεται για το πακέτο των «προληπτικών μέτρων», και οι κύριες συντάξεις θα μπουν υπό την αίρεση της επίτευξης των στόχων. Άλλωστε, πρώτος και κύριος στόχος, όπως περιγράφεται τόσο στο 3ο Μνημόνιο όσο και στην εισηγητική έκθεση του ασφαλιστικού νομοσχεδίου, είναι η επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% του ΑΕΠ έως το 2018.

Παράλληλα, προβλέπονται και ρήτρες που αυτόματα οδηγούν σε μειώσεις συντάξεων. Βασική τέτοια ρήτρα είναι η διάταξη που είχε προβλεφθεί ήδη από τον νόμο του 2010 (νόμος Λοβέρδου – Κουτρουμάνη), προκειμένου η συνταξιοδοτική δαπάνη να μην υπερβεί το 16% του ΑΕΠ έως το 2060.

 

3. Νέες κύριες συντάξεις

Αντίθετα, οι μειώσεις όσον αφορά στις νέες συντάξεις είναι εντυπωσιακές. Συγκεκριμένα, φθάνουν μέχρι και 30% στις νέες κύριες συντάξεις λόγω νέας μείωσης των ποσοστών αναπλήρωσης στο 40,7% στα 40 χρόνια ασφάλισης, αντί του 45% που πρότεινε αρχικά η κυβέρνηση και του 60% που ίσχυε με τον νόμο Λοβέρδου – Κουτρουμάνη. Επίσης, μείωση επέρχεται λόγω υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών σε όλο τον εργασιακό βίο, αντί των πέντε καλύτερων από την τελευταία δεκαετία που ίσχυε στο ΙΚΑ ή του τελευταίου μισθού που ίσχυε στις ΔΕΚΟ και τις τράπεζες ή του μισθού του Οκτωβρίου του 2011 που ίσχυε για τους δημοσίους υπαλλήλους. Eιδικότερα προβλέπεται ότι οι συντάξεις όσων καταθέτουν αίτηση συνταξιοδότησης ως την ημερομηνία έναρξης του νόμου υπολογίζονται βάσει των διατάξεων που ίσχυαν ως τις 31/12/2014.

απεργια3

4. Επικουρικές συντάξεις

Δημιουργείται ενιαίο επικουρικό ταμείο (ΕΤΕΑΕΠ) στο οποίο θα ενταχθούν και οι εφάπαξ παροχές. Προβλέπεται άμεση μείωση των καταβαλλόμενων επικουρικών συντάξεων εφόσον το άθροισμα κύριας και επικουρικής σύνταξης του δικαιούχου υπερβαίνει το ποσό των 1.300 ευρώ μεικτά και 1.170 ευρώ καθαρά. Το νομοσχέδιο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το υπερβάλλον ποσό (που ξεπερνά τα 1.170 ευρώ) να μηδενιστεί σε περιπτώσεις συντάξεων με υψηλό ποσοστό αναπλήρωσης  με αποτέλεσμα αυτή η κατηγορία των συντάξεων να υποστεί μείωση ως και 40%.

Σε περίπτωση ελλειμμάτων λειτουργεί αυτόματος μηχανισμός εξισορρόπησης και ενεργοποιείται η περικοπή συντάξεων. Για τους μελλοντικούς συνταξιούχους προβλέπονται αλλαγές στον υπολογισμό της επικουρικής ασφάλισης βάσει συντελεστών που σχετίζονται με δημογραφικά δεδομένα. Το τμήμα της σύνταξης από 1.1.2015 και εφεξής υπολογίζεται σε ατομικές μερίδες βάσει συστήματος νοητής κεφαλαιοποίησης.

 5. Εισφορές

Το νομοσχέδιο για το Ασφαλιστικό φέρνει αυξήσεις εισφορών για ασφαλισμένους αλλά και συνταξιούχους και ορίζει ενιαία εισφορά για κύρια σύνταξη στο 20% επί των πάσης φύσεως αποδοχών για μισθωτούς (6,67% για εργαζομένους και 13,33% για εργοδότες) ή επί του εισοδήματος (καθαρό φορολογητέο του προηγούμενου οικονομικού έτους) για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Ανώτατο όριο εισφοράς στο δεκαπλάσιο του κατώτατου μισθού (5.860 ευρώ).

Καταργείται το αγγελιόσημο στο ΕΤΑΠ – ΜΜΕ (μέχρι την έναρξη της συζήτησης του νομοσχεδίου στην Ολομέλεια δεν είχε γίνει καμία σχετική αλλαγή παρά τις διαβεβαιώσεις του υπουργού Εργασίας ότι θα υπάρξει κάποια τροποποίηση ή «πάγωμα» της συγκεκριμένης πρόβλεψης)  κάτι που σημαίνει τον «ξαφνικό θάνατο» του ΕΔΟΕΑΠ, του οργανισμού Επικουρικής Ασφάλισης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των εργαζομένων στα ΜΜΕ, αφήνοντας «στον αέρα» περί τους 18.500 ασφαλισμένους.

Επιβάλλεται ισόποση εισφορά 20% για ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους. Προβλέπονται επίσης εκπτώσεις στις εισφορές τα πρώτα 5 χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας (14% τα πρώτα δύο έτη και 17% τα επόμενα τρία). Γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί τριετή μεταβατική περίοδο, ενώ θα έχουν τη δυνατότητα έκπτωσης στις εισφορές ανάλογα με το εισόδημα.

Αυτό είναι ένα σημείο στο οποίο η κυβέρνηση έχει επιμείνει ιδιαιτέρως τονίζοντας ότι είναι πιο δίκαιο για όσους έχουν χαμηλότερα εισοδήματα και για όσους έχουν υψηλότερα. Εντούτοις, η όποια αίσθηση ισονομίας χάνεται πλήρως πίσω από την πλήρη κατάρρευση του ύψους των συντάξεων συνολικά που φέρνει η λογική του συγκεκριμένου νομοσχεδίου, το οποίο βασίζει τόσο την διατήρηση του ύψους των υφιστάμενων συντάξεων όσο και των προβλέψεων για τις πολύ μειωμένες μελλοντικές, στην προοπτική της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας εν μέσω μνημονίου.

Οι αγρότες, επίσης,  θα οδηγηθούν στην καταβολή εισφορών  20% σταδιακά ως το 2022.

Για την υγειονομική περίθαλψη: Εισφορά 7,1% σε μισθωτούς και 6,95% για ελεύθερους επαγγελματίες.

 6. Συντάξεις λόγω θανάτου (χηρείας)

Αυστηροποίηση των προϋποθέσεων για τη χορήγηση συντάξεων στον επιζώντα ή στην επιζώσα σύζυγο. Εφόσον είναι 55 ετών δίδεται η σύνταξη, αν είναι 52 δίδεται για τρία έτη και αναστέλλεται ως το 67ο έτος και αν είναι λιγότερο από 52 ετών δίδεται μόνο για τρία έτη. Οι συντάξεις χηρείας καταβάλλονται κανονικά αν ο επιζών σύζυγος έχει ανήλικα ή ανάπηρα παιδιά ή παιδιά που σπουδάζουν ως 24 ετών ή είναι ανίκανος για την άσκηση βιοποριστικού επαγγέλματος κατά ποσοστό 67% και άνω.

Για πρώτη φορά περιορίζεται και το ποσοστό της σύνταξης αν υπάρχει μεγάλη διαφορά ηλικίας μεταξύ των συζύγων. Αν η διαφορά ηλικίας μεταξύ του αποβιώσαντος και της συζύγου του, αφαιρουμένου του διαστήματος του γάμου τους, είναι μεγαλύτερη από δέκα έτη, η σύνταξη υφίσταται, για κάθε πλήρες έτος διαφοράς, μείωση που καθορίζεται σε: 1% για τα έτη από το 10ο και το 20ό έτος, 2% για τα έτη από το 21ο ως το 25ο. 3% για τα έτη από το 26ο ως το 30ό. 4% για τα έτη από το 31ο ως το 35ο. Και 5% για τα έτη από το 36ο και άνω.

απεργια2

 7. ΕΚΑΣ

Καταργείται από την 1.1.2020. Από 1.1.2016 και ως τις 31.12.2019 η δαπάνη θα βαίνει μειούμενη μέσω της αυστηροποίησης των εισοδηματικών κριτηρίων. Κάθε χρόνο θα βγαίνει εκτός συστήματος παροχών ένα ποσοστό χαμηλοσυνταξιούχων μέσω της αναπροσαρμογής των εισοδηματικών κριτηρίων.

 8. Εφάπαξ

Αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού των εφάπαξ και επιφέρει μειώσεις ως 35% αναλόγως με το ύψος της εισφοράς που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι. Μειώσεις και στα μερίσματα των συνταξιούχων του Δημοσίου 34% κατά μέσο όρο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι μειώσεις μπορεί να φθάσουν ως και 50%.  Οι συνταξιούχοι που αποχώρησαν από 1.9.2013 και εντεύθεν θα υποστούν νέες απώλειες λόγω του νέου μαθηματικού τύπου υπολογισμού του εφάπαξ. Τα ταμεία Πρόνοιας εντάσσονται στο Ενιαίο Επικουρικό Ταμείο, ενώ καταργείται το δικαίωμα χορήγησης προκαταβολής της εφάπαξ παροχής που ίσχυε σε πολλά Ταμεία.

9. ΕΦΚΑ (Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης)

Δημιουργείται ο ΕΦΚΑ, στον οποίο εντάσσονται, από την έναρξη ισχύος του άρθρου 4 που θα συμπεριληφθεί στο νόμο, οι τακτικοί και μετακλητοί υπάλληλοι και λειτουργοί, οι τακτικοί και μετακλητοί υπάλληλοι της Βουλής, των ΝΠΔΔ και των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού, των ιερέων και των υπαλλήλων των εκκλησιαστικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας και του Πυροσβεστικού Σώματος, εργαζόμενοι στα ΜΜΕ (εκτός και αν υπάρξει αλλαγή τελευταίας στιγμής). Υπολογίζεται ότι εντάσσονται έτσι στον ΕΦΚΑ, από 1.1.2017 περίπου 900.000 ασφαλισμένοι και συνταξιούχοι του Δημοσίου χωρίς, όμως, να μεταφέρονται σε αυτό και οι ήδη καταβληθείσες εισφορές.

Το  υπερ-ταμείο, η ίδρυση του οποίου έχει ήδη χαρακτηριστεί αντισυνταγματική από το Ελεγκτικό Συνέδριο, θεωρείται εκ των προτέρων, από πολλούς θνησιγενές, ακόμη και αν καταπιεί, όπως και θα γίνει, τα εναπομείναντα αποθεματικά υγειών ταμείων που θα ενταχθούν σε αυτό, όπως προβλέπεται πχ για το ΕΤΑΠ-ΜΜΕ.  Είναι όντως μια «κίνηση εξίσωσης» αλλά προς τα κάτω, προς την απόλυτη εξαθλίωση των πάντων, πλην όσων έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ιδιωτική ασφάλιση και ταυτόχρονα να είναι τυχεροί για να μην «βαρέσει κανόνι» η ασφαλιστική εταιρεία.

Οι προβλέψεις που «πάγωσαν» και αν και είχαν αρχικώς ανακοινωθεί, δεν περιέχονται στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή (χωρίς να αποκλείεται αυτό να γίνει στο άμεσο μέλλον) είναι η Σύσταση Ανώνυμης Εταιρίας Διαχείρισης της Ακίνητης Περιουσίας Ασφαλιστικών Οργανισμών και η Σύσταση Εταιρείας Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων Διευρυμένου Σκοπού Ασφαλιστικών Οργανισμών (ΑΕΔΑΚ Α.Ο.) και συγχώνευσης σε αυτήν εταιριών ΕΔΕΚΤ ΕΠΕΥ & ΑΕΔΑΚ ΑΟ Α.Ε., αυτό που πολλοί ονόμασαν ΤΑΙΠΕΔ των ασφαλιστικών ταμείων.

 «Ριζοσπαστική αναγκαστική μεταρρύθμιση» κατ’ εφαρμογήν της «Λευκής Βίβλου»

Η κυβέρνηση επιμένει ότι το ασφαλιστικό νομοσχέδιο είναι μια «αναγκαστική» υποχώρηση τόσο λόγω της «καραμέλας» της μη βιωσιμότητας αλλά και λόγω των μνημονιακών υποχρεώσεων της χώρας. Πρακτικά, οι υποχρεώσεις αυτές έχουν τις ρίζες τους, όμως, σε κεντρικές επιλογές της ΕΕ προ κρίσης οι οποίες, σε σημαντικό βαθμό, κωδικοποιήθηκαν στην περίφημη «Λευκή Βίβλο» για τις συντάξεις με τίτλο «Ατζέντα για επαρκείς, ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις» (COM(2012) 515) που έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη δημοσιότητα στις 16-2-2012.

Μερικά από τα μέτρα αυτά ενδεικτικά είναι τα ακόλουθα και σίγουρα θα θυμίσουν σε πολλούς όλα όσα περιέχονται τόσο στο νυν νομοσχέδιο όσο και σε αυτά που υιοθετήθηκαν τα τελευταία χρόνια:

 1.«Οι ρυθμίσεις χρηματοδότησης (…) πρέπει να καθορίζονται κατά τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται μια ισόρροπη σχέση μεταξύ των εισφορών και των δικαιωμάτων»! Με άλλα λόγια εφαρμογή της αρχής της ανταποδοτικότητας και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση μέχρις εξαφάνιση των εργοδοτικών εισφορών και της κρατικής συμμετοχής στα ασφαλιστικά ταμεία.

 2. «Η επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ των ετών εργασίας και των ετών σύνταξης απαιτεί τη διενέργεια προσαρμογών στα συνταξιοδοτικά συστήματα, με αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης…» Αύξηση ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης στα 67, που μπορεί να φτάσει και μέχρι τα 70 είναι η πρόβλεψη της κυβέρνησης, στα πρότυπα και της λεγόμενης «ενεργού γήρανσης» της ΕΕ, που προβλέπει δουλειά μέχρι τα βαθιά γεράματα.

 3. «Ελαχιστοποίηση των περιπτώσεων πρόωρης συνταξιοδότησης» τόσο για όλους τους εργαζόμενους, όσο και σχετικά με ορισμένα επαγγέλματα, όπως τα βαρέα και ανθυγιεινά.

Στην «Λευκή Βίβλο» προβλέπεται επίσης ότι: «Η συμπληρωματική αποταμίευση συνταξιοδότησης περιλαμβάνει επαγγελματικές και προσωπικές συντάξεις, ασφάλειες ζωής και άλλες μορφές συσσώρευσης περιουσιακών στοιχείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου μετά τη συνταξιοδότηση. Επιπλέον, υπάρχουν μέσα (π.χ. αντίστροφα ενυπόθηκα δάνεια) που επιτρέπουν τη μετατροπή των περιουσιακών στοιχείων (γενικά, της κατοικίας) σε πρόσθετο εισόδημα συνταξιοδότησης». Κοινώς εφαρμογή εισοδηματικών κριτηρίων για την καταβολή ακόμη και της εθνικής σύνταξης, κάτι που ήδη προβλέπεται.

απεργια4

 Ο «ρεαλιστικός μονόδρομος» του κεφαλαίου

Αν σε κάποιον όλα αυτά θυμίζουν τους τρεις πυλώνες ασφάλισης που προωθεί τόσο η ΕΕ όσο και το ΔΝΤ (βασική σύνταξη,  επαγγελματική ανταποδοτική, ιδιωτική ασφάλιση), και προ κρίσης δεν κάνει καθόλου λάθος. Και αν κάποιος αναγνωρίζει τον άξονα αυτόν της «Λευκής Βίβλου» στο νομοσχέδιο Κατρούγκαλου, επίσης δεν λανθάνει. Αυτός είναι ο «ρεαλισμός» που προπαγανδίζεται ως «δυσάρεστος και μη επιθυμητός μονόδρομος»  υπό την απειλή της χρεωκοπίας και των ατελείωτων ψευδών για το ποιος πραγματικά ευθύνεται για την κατάντια του ασφαλιστικού συστήματος: είναι ο «ρεαλισμός» των κερδών, του κεφαλαίου, των εχόντων και όσων τους εξυπηρετούν όπως η ΕΕ, το ΔΝΤ, τα μνημόνια.

Είναι ο «ρεαλισμός» που προϋποθέτει τη διάλυση κάθε εργασιακής κατάκτησης, το γονάτισμα των εργαζομένων. Είναι βρόχος θανάτου για τους εργαζόμενους, αυτούς που παράγουν τον πλούτο τούτης της κοινωνίας και πηγή ζωής για το κεφάλαιο, που προσπαθεί έτσι να επιβιώσει της κρίσης που το ίδιο δημιούργησε. Για τους εργαζόμενους, άνεργους, συνταξιούχους, υπάρχει όντως μονόδρομος: ενάντια στον «ρεαλισμό» τους, ενάντια στα κέρδη τους, ενάντια στις «οδηγίες» και στις απειλές τους. Γιατί δεν έχουμε άλλο τρόπο για να ζήσουμε.

Πηγές:

 – Εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

 – www.capital.gr

 – www.euro2day.gr

 – Εφημερίδα «Ημερησία»

 – Εφημερίδα «Το Βήμα»

Ανάμεσα στις δύο μεγάλες αγάπες, την ψυχολογία και τη δημοσιογραφία, την μία την σπούδασε και την άλλη την έκανε επάγγελμα. Καμβάς το διεθνές ρεπορτάζ. Eκεί που δυστυχώς οι ζωές γίνονται ακόμη αριθμοί. Αγαπημένη ερώτηση: γιατί. Αγαπημένο μέσο: οι λέξεις, γραπτές ή ραδιοφωνικές. Μετά κόπων και βασάνων, κατάφερε να ολοκληρώσει διδακτορική διατριβή, όπου αποπειράθηκε να συνδυάσει πολιτική φιλοσοφία και σύγχρονες εξελίξεις.