«Panama Papers»: Το... off shore «δέντρο» και το καπιταλιστικό «δάσος»

Το παράδειγμα της Ισλανδίας

| 05/04/2016

Οι Ισλανδοί βγήκαν πάλι στους δρόμους. Αυτή τη φορά, με αφορμή τα περίφημα «Panama Papers», τα οποία, από την περασμένη Κυριακή που δημοσιοποιήθηκαν, προκάλεσαν «τριγμούς» στο πολιτικό και οικονομικό προσωπικό παγκοσμίως.

Ως γνωστόν, πρόκειται για πάνω από 11,5 εκατομμύρια έγγραφα και 2,6 terabytes πληροφοριών της εταιρείας «Mossack Fonseca» με έδρα τον Παναμά (από εκεί και το δημοσιογραφικό όνομα) του τέταρτου μεγαλύτερου νομικού οίκου εξωχώριων (off shore) υποθέσεων στον κόσμο, που αφορούν σε συναλλαγές και φοροδιαφυγή μεγάλων εταιριών, αλλά και πολιτικών προσώπων.

Στην έρευνα και δημοσιοποίηση των εγγράφων εμπλέκεται ένα μεγάλο δημοσιογραφικό δίκτυο που αποτελείται από την γνωστή ιστοσελίδα WikiLeaks, τη διεθνή κοινοπραξία ερευνητών δημοσιογράφων (International Consortium of Investigative Journalists), τη γερμανική εφημερίδα «Suddeutsche Zeitung» και άλλους 107 δημοσιογραφικούς ομίλους.

Τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που αναφέρονται μέσα σε αυτά τα έγγραφα είναι, αν μη τί άλλο, εντυπωσιακά: Σύμφωνα με τα στοιχεία 12 νυν και πρώην παγκόσμιοι ηγέτες (ανάμεσά τους ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ισλανδός πρωθυπουργός Σιγκμούντουρ Νταβίντ Γκουνλαουγκσον, ο πρόεδρος του Πακιστάν, ο Ουκρανός πρόεδρος Πέτρο Πορόσενκο, ο Αργεντίνος πρόεδρος Μαουρίσιο Μάκρι), άλλοι 128 σημαίνοντες πολιτικοί, ή συγγενικά τους πρόσωπα (όπως ο πατέρας του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, ή της οικογένειας του Κινέζου προέδρου Ζι Τζινπίνγκ, Άραβες εμίρηδες κλπ), πάνω από 15.600 μεγάλες εταιρείες και οι «βιτρίνες» τους για να αποφύγουν φορολογικούς ελέγχους, όπως η UBS, η HSBC, η Commerzbank, HSH Nordbank. Συνολικά 214.000 εταιρείες και off-shore παραρτήματα/μορφώματα εμφανίζονται στα στοιχεία.

παναμα3

Ο βρετανικός «Guardian» – που μετέχει της ICIJ – επικεντρώνει, ευλόγως από πολιτικής πλευράς και των γνωστών, δυσμενών σχέσεων μεταξύ Βρετανίος και Ρωσίας, στον Πούτιν. Σύμφωνα με τα Panama Papers η ρωσική τράπεζα Bank Rossiya, μετέφερε συνολικά τουλάχιστον 1 δισεκατομμύριο δολάρια στην offshore εταιρεία Sandalwood Continental, η οποία συστήθηκε στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους από τη Mossack Fonseca κατόπιν διαμεσολάβησης Ελβετών δικηγόρων. Πρόκειται για εταιρεία με την οποία συνδέεται στενός φίλος του Ρώσου προέδρου, ο τσελίστας, Σεργκέι Ρολντούγκιν, ο οποίος φέρεται αναμεμιγμένος σε μια σειρά υπόπτων εταιρειών και δοσοληψιών.

Τα χρήματα αυτά, σημειώνει ο Guardian, δόθηκαν στην εταιρεία μέσω «τεράστιων ανασφάλιστων δανείων» από τη Russian Commercial Bank (RCB) που βρίσκεται στην Κύπρο και είναι θυγατρική της ρωσικής κρατικής τράπεζας VTB, καθώς και από άλλες κρατικές τράπεζες. «Δεν υπάρχει εξήγηση στους φακέλους για τους λόγους που οι τράπεζες συμφώνησαν να χορηγήσουν τέτοιες ανορθόδοξες πιστωτικές γραμμές», σχολιάζει η βρετανική εφημερίδα.

Μεταξύ των νυν ηγετών ή/και των συγγενών τους που αναφέρονται στα έγγραφα, περιλαμβάνεται και το όνομα του εκλιπόντος πατέρα του Βρετανού πρωθυπουργού Κάμερον, Ίαν Κάμερον, ο οποίος φέρεται να είχε χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες της Mossack Fonseca ως χρηματιστής.

Εμπλεκόμενοι στα έγγραφα επίσης φέρονται να είναι έξι μέλη της Βουλής των Λόρδων, τρεις πρώην βουλευτές των Βρετανών Συντηρητικών, δεκάδες χορηγοί των βρετανικών κομμάτων, τουλάχιστον ένα στέλεχος της FIFA, ο ποδοσφαιριστής Λιονέλ Μέσι και ο πατέρας του και μέλη οικογενειών της ηγεσίας του Κομουνιστικού Κόμματος Κίνας.

Είναι ενδεικτικό ότι εσωτερικό υπόμνημα της Mossack Fonseca αναφέρει πως «το 95% της δουλειάς μας τυγχάνει να αφορά την πώληση οχημάτων για την αποφυγή φόρων». Τα πιο πρόσφατα έγγραφα που διέρρευσαν είναι ημερομηνίας Δεκεμβρίου 2015.

Οι Ισλανδοί δεν «προσπερνούν» κάτι τέτοια. Ακόμη κι αν δεν αφορά απευθείας στον πρωθυπουργό τους, αλλά στην σύζυγό του. Το κέντρο του Ρέικιαβικ γέμισε λοιπόν πάλι με διαδηλωτές ζητώντας την παραίτηση του Σίγκμουντουρ Γκουνλάουγκσον. Εκείνος όμως επανέλαβε πως δεν έχει καμία πρόθεση να υποβάλει παραίτηση: «Φυσικά και δεν θα παραιτηθώ γιατί αυτό που είδαμε είναι πως η γυναίκα μου πάντα πλήρωνε τους φόρους της. Είδαμε επίσης πως απέφυγε κάθε σύγκρουση συμφερόντων με την επένδυση σε ισλανδικές επιχειρήσεις».

ισλανδια3

Οι ηγέτες της αντιπολίτευσης υπέβαλαν πρόταση μομφής κατά του πρωθυπουργού, υποστηρίζοντας πως δεν έπρεπε να έχει αποκρύψει την συμμετοχή του σε εξωχώρια εταιρεία. Το 2007 ο Γκουνλάουγκσον φέρεται να αγόρασε από κοινού με την σύζυγό του την υπεράκτια Wintris. Όμως ουδέποτε ανέφερε στο πόθεν έσχες το μερίδιό του, το οποίο κατόπιν μεταβίβασε στην σύζυγό του.

Ολα αυτά είναι εξόχως ενδιαφέροντα, αρκεί να μην εκληφθούν με τους τρόπους που προωθούνται από τα συστημικά ΜΜΕ. Δηλαδή, ως μέσο πίεσης στο πλαίσιο των εσωτερικών ανταγωνισμών του κεφαλαίου παγκοσμίως, σε συνδυασμό με τις τρέχουσες γεωπολιτικές – ιμπεριαλιστικές επιδιώξεις των ισχυρών οικονομικών «πόλων», αλλά και, διαχρονικά, ως «απόδειξη» ότι υπάρχει και ένας «καλός» καπιταλισμός που «αυτοκαθάρεται» από τις «παρανομίες» και τις «στρεβλώσεις» τής, κατά τα άλλα, «αγίας αγοράς».

Είναι χαρακτηριστική η αποστροφή του skai.gr, ότι, στην περίπτωση του πατέρα του Κάμερον, «δεν διατυπώνεται κάποια κατηγορία παρανομίας (…) καθώς οι πρακτικές φοροαποφυγής ή ελαχιστοποίησης φόρου τουλάχιστον στη Βρετανία είναι κατά κανόνα νόμιμες…».

Αυτές, όμως, οι πρακτικές είναι νόμιμες παντού, όπου υπάρχει καπιταλισμός και όχι μόνο στην Βρετανία. Το ζήτημα των «off-shore» ποτέ δεν έμπαινε στον δημόσιο διάλογο ως τυπική παρανομία. Εμπαινε αποκλειστικά ως ζήτημα «ηθικής», με την έννοια, ότι ναι μεν είναι «θεμιτή», από την «αγορά», η προσπάθεια μείωσης του κόστους, άρα η αύξηση των δυνητικών κερδών και μέσω της φοροαποφυγής, αλλά… βρε αδερφέ, ας προσέχουμε και λιγάκι το πολιτικό κόστος! Γι’ αυτό και όλη η συζήτηση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στο αστικό πολιτικό προσωπικό και όχι στο κεφάλαιο. Διότι, το πολιτικό προσωπικό είναι αναλώσιμο. Σταθερή και απρόσκοπτη πρέπει να είναι μόνο η αναπαραγωγή και κερδοφορία των κεφαλαίου.

islandia3

Ισλανδία, 2016

Η Ισλανδία είναι ένα τυπικό παράδειγμα του ασφυκτικά πεπερασμένου ορίου των αποκαλύψεων τύπου «Panama Papers», όταν αυτά δεν αξιοποιούνται από το κίνημα για ουσιαστικούς σκοπούς. Το 2008, η, κάποτε μια από τις πλουσιότερες χώρες, Ισλανδία ήταν το επόμενο θύμα του νέου κύκλου της καπιταλιστικής κρίσης. Εκείνη την χρονιά κατέρρευσαν οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας (Glitnir, Landsbanki και Kaupthing, με ενεργητικό ίσο με το 923% του ισλανδικού ΑΕΠ!). Ο κόσμος βγήκε στους δρόμους απαιτώντας το εύλογο: Να μην πληρώσει αυτός μια κρίση που δεν προκάλεσε. Η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση παραιτείται και η χώρα πήγε σε πρόωρες εκλογές. Η «αριστερή» κυβέρνηση που προέκυψε αναγκάστηκε πολύ γρήγορα να προσφύγει σε δημοψήφισμα, με τον λαό να καλούνταν να αποφασίσει αν δέχεται να πληρώσει τα χρέη του ισλανδικού τραπεζικού συστήματος προς τις τράπεζες κυρίως της Ολλανδίας και της Αγγλίας, με την ανεργία και την φτώχεια να παρουσιάζουν ραγδαία αύξηση. Αν και το σχετικό νομοσχέδιο είχε εγκριθεί από το κοινοβούλιο της χώρας, ο τότε πρόεδρος Ολαφούρ Ραγκάρ Γκρίμσον, αρνήθηκε να το υπογράψει, μπροστά στην γενική αγανάκτηση, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για το δημοψήφισμα.

ισλανδια2

Ισλανδία, 2008

Το «ΟΧΙ» ήταν συντριπτικό: Περίπου 93%. Αυτό όμως, δεν εμπόδισε τα «δεσμά» της χώρας να «σφίξουν» κι άλλο, παρά την αναιμική οικονομική ανάκαμψη. Το πρώτο μέτρο που έλαβε η κυβέρνηση ήταν να χωρίσει τις τράπεζες σε «καλές» και «κακές». Στις «καλές» μετέφερε τις εγχώριες καταθέσεις, τις οποίες εγγυήθηκε το κράτος και στις «κακές» τις ξένες καταθέσεις και τα χρέη προς τρίτες χώρες, αρνούμενη όμως να αποπληρώσει αυτές τις υποχρεώσεις. Προχώρησε δηλαδή σε ενός είδους στάση πληρωμής των χρεών της προς τρίτους, πολλοί από τους οποίους (Βρετανοί, Ολλανδοί) διεκδικούν, ακόμη, τα χρήματά τους.

Το δεύτερο μέτρο ήταν η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος (κορόνα) κατά 65%. Η υποτίμηση έδωσε ώθηση στην εξαγωγή ψαριών και στον τουρισμό, βοηθώντας την ανάκαμψη του ΑΕΠ, μην εμποδίζοντας όμως τον δανεισμό 2,1 δισ. ευρώ από το ΔΝΤ και άλλων 2,5 δισ. από τις σκανδιναβικές χώρες. Επέβαλλε και περιορισμούς κεφαλαίων (capital controls).

Παράλληλα, η κυβέρνηση επέβαλε 100 νέους φόρους (!) και έκανε περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, ενώ λόγω των χρεών των λαϊκών νοικοκυριών, έγιναν και κατασχέσεις ακινήτων. Ετσι, «χιλιάδες άνθρωποι που είχαν πάρει στεγαστικά δάνεια σε ξένα νομίσματα, όσο η ισλανδική κορόνα ήταν σκληρό νόμισμα, βρέθηκαν να χρωστούν πολύ περισσότερα χρήματα, και οι κατοικίες τους να αξίζουν πολύ λιγότερο, ενώ έπρεπε να πληρώνουν μεγαλύτερη δόση κάθε μήνα». «Σε ακόμη χειρότερη κατάσταση βρέθηκαν οι ιδιοκτήτες κατοικιών που είχαν αγοραστεί με κυμαινόμενο επιτόκιο, καθώς οι τιμές των κατοικιών και οι μισθοί έπεφταν, ενώ ο πληθωρισμός αυξανόταν. Το βιοτικό επίπεδο κατρακύλησε και τα χρέη των λαϊκών οικογενειών στις τράπεζες εκτοξεύθηκαν, προκαλώντας πλέον την ανησυχία του ΔΝΤ για τον κίνδυνο μιας νέας κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος»*.

ισλανδια1

Ισλανδία, 2008

Το 2013, το ΔΝΤ άρχισε να χτυπάει «συναγερμό» για τη διόγκωση του χρέους των νοικοκυριών: «Υπάρχει ελάχιστο δημοσιονομικό περιθώριο για περαιτέρω ελάφρυνση του χρέους των νοικοκυριών», έλεγε το Ταμείο, «συστήνοντας» στις αρχές της χώρας «να εντοπίσουν και να αντιμετωπίσουν τα αδιέξοδα ώστε να επιταχυνθεί η επίλυση του προβλήματος». Οι νέοι άνθρωποι που έχουν πάρει στεγαστικά δάνεια, αντιμετωπίζουν τα σοβαρότερα προβλήματα, ενώ πολλές από τις ισλανδικές οικογένειες έχουν σταματήσει να πληρώνουν τους κάθε είδους λογαριασμούς τους. Το δάνειο από το ΔΝΤ και τις σκανδιναβικές χώρες, έχει φορτώσει σε κάθε Ισλανδό χρέος πάνω από 20.000 ευρώ, όταν το μέσο νοικοκυριό έχει χάσει το 30% της αγοραστικής του δύναμης από το 2008. Τα στεγαστικά δάνεια είναι πάνω από το 200% του διαθέσιμου εισοδήματος.

Είναι προφανές, ότι, όσο σοβαρή και να είναι η εμπλοκή του ονόματος του Ισλανδού πρωθυπουργού στα «Panama Papers», οι Ισλανδοί έχουν πολύ ουσιαστικότερα προβλήματα από την «off-shore» της συζύγου του. ‘Η, διαφορετικά, η «off-shore» της κυρίας πρωθυπουργού είναι μια ακόμη πτυχή της καπιταλιστικής φρίκης.

Iceland protests over leaked information about PM GunnlaugssonThousands of citizens flood the streets Reykjavik in protest against Prime Minister Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.The PM has been named in connection with the Panama Papers; he denies any wrongdoing.

Δημοσιεύτηκε από Channel 4 News στις Δευτέρα, 4 Απριλίου 2016

* «Ριζοσπάστης»

Πηγές: skai.gr, euronews.gr, channel4.com/news/