Το χαμένο έργο του John Coltrane

Πώς η τυχαία ανακάλυψη μουσικής του John Coltrane δείχνει γλαφυρά πόσο σύγχρονος συνθέτης είναι!

| 15/07/2018

Πέρα από την όποια συζήτηση έχει αναπτυχθεί για το πώς ανακτήθηκαν τα κομμάτια που φιγουράρουν στο άρτι κυκλοφορήσαν «Both Directions at Once: The Lost Album» του John Coltrane και του θρυλικού κουαρτέτου του (McCoy Tyner στο πιάνο, Jimmy Garrison στο ακουστικό μπάσο και Elvin Jones στα κρουστά) – πέρα από την αισθητική ποιότητα των συνθέσεων και των συνθηκών ηχογράφησης, πέρα απ’ όλα αυτά, έχουμε εδώ, μπροστά μας καινούρια ουσιαστικά δουλειά του Coltrane.

Ηχογραφημένη σε μια περιορισμένη χρονικά σέσιον, ανάμεσα σε πρόβες για εμφανίσεις σε κλαμπ -παράλληλα με γραψίματα ήδη συμφωνηθέντων  άλμπουμ- τα tracks τού «The Lost Album» πέραν ενός, δεν έχουν υπάρξει δημοσίως πουθενά. Η συνεργασία του θρυλικού σαξοφωνίστα με την Impulse! από το ’62 μέχρι τον αδόκητο θάνατό του το ’67, σημαδεύτηκε από τα πιο σημαντικά του έργα που έβαλαν τις βάσεις της free jazz και εν γένει της σύγχρονης αυτοσχεδιαστικής μουσικής. Τον Μάρτη του ‘63 ο Coltrane και οι μουσικοί του εγκαταστάθηκαν για λίγες ώρες στο ιστορικό στούντιο του Rudy Van Gelder στο Νιού Τζέρσεϊ (φτιαγμένο κυρίως από ξύλο σε στιλ μικρού καθεδρικού ναού), όπου έπαιξαν μια σειρά κομμάτια και παραλλαγές αυτών. Είμαστε στο μέσον της περιόδου που σημάδεψε με το κλασικό κουαρτέτο του έχοντας, ο σαξοφωνίστας,  σχετικά λίγο δρόμο μπροστά του αλλά δόξα διαχρονική, που ενισχύεται με ευρήματα σαν το χαμένο άλμπουμ.

Ένα μεταβατικό έργο καθώς πριν είχε ηχογραφήσει το δημοφιλές «Coltrane»  και θα ηχογραφούσε, δυο χρόνια μετά, το «Crescent» που άνοιγε πανιά προς τον free αυτοσχεδιασμό. Τούτων δοθέντων το ανακαλυφθέν έργο, ενώ άρχεται έχοντας ως  βάση τα μπλουζ, τις μπαλάντες και τη φολκ, αφήνεται συνήθως στη ελεύθερη επιλογή ήχων. Δίσκος με αισθητικές αντιφάσεις λόγω των πειραματισμών του καλλιτέχνη- λιγότερο συνεκτικός από τους υπόλοιπους της εποχής δείχνει καθαρά πλέον την τάση του Coltrane για το σπάσιμο των όποιων μετρικών κανόνων. Είναι χαρακτηριστικά τα μέρη χωρίς το πιάνο του Tyner αλλά και εκείνα  με την συνοδεία μόνο του ντράμερ. Προς τα εκεί βάδιζε η μουσική. Δεν γνωρίζουμε γιατί τούτη η δουλειά  δεν κυκλοφόρησε τότε, όπως δεν γνωρίζουμε και την άποψη του παραγωγού του Bob Thiele, υπεύθυνου για τον ήχο του Coltrane αλλά και πολλών άλλων στην ετικέτα.  Οι μαγνητοταινίες χάθηκαν από τα ράφια της εταιρίας και ήταν η οικογένεια της πρώτης γυναίκας του συνθέτη που ανακάλυψε το αντίγραφο του μάστερ όπου με την βοήθεια του γιου του, του μουσικού Ravi Coltrane έλαβε σάρκα και οστά το όλο πρότζεκτ. Ιδέα του Ravi ήταν και ο τίτλος από μια φράση του πατέρα του.

Το περιεχόμενο του δίσκου, μάλλον, δικαιολογεί την επιλογή ως αυτόνομου έργου. Έχει ένα κοκτέιλ μουσικών επιρροών με rhythm ‘n blues, κλασική, μελωδικές μπαλάντες και bop. Από τα κομμάτια δύο είναι αυτά που εκφράζουν την κατάσταση των πραγμάτων που έρχονται με την free jazz. To “Untitled Original 11386” με λάτιν αίσθηση, όπου το εξαιρετικό σόλο σοπράνο με ποικίλματα ήχων και πιρουέτες ένθα σε μερικά διαστήματα μπάσο και ντραμς συνοδεύουν αποκλειστικά την απίθανη αυτοσχεδιαστική ισορροπία του. Και το έντεκα λεπτών “Slow Blues” με βάση blues μέτρα και το τενόρο του Coltrane να βγάζει μικρές εύψυχες νότες αλλά και βραχνά γρυλίσματα που χαρακτηρίζουν το ύφος της ωριμότητάς του. Ο ρυθμικός τομέας και εδώ καινοτομεί.

Χωρίς να διεκδικεί τις δάφνες του «A Love Supreme» ή του «Blue Train», το «Both Directions at Once: The Lost Album» είναι σημαντικό αν θέλουμε να κατανοήσουμε την μεταβατική πορεία  του ανθρώπου απ’ το μέϊνστριμ του μποπ στην πρωτοπορία της free jazz. Ένα work in progress, ένας κρίκος στην εκρηκτική  εξέλιξη του κουαρτέτου στην διάρκεια  τριών χρόνων που εκτόξευσαν τον Coltrane στις κορυφές της σύγχρονης μουσικής.

 

 

 

 

 

 

 

 

Γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Βιολογία στην Ιταλία και στην Ελλάδα. Παράλληλα, έπαιξε ως μουσικός παραγωγός σε πολλά ραδιόφωνα για πολλά χρόνια και έγραψε ως μουσικός κριτικός σε μια σειρά περιοδικά. Αυτό συνεχίζει μέχρι και σήμερα.