«1984», του Τζορτζ Οργουελ

Ο κόσμος μας, ο εφιάλτης μας

| 02/04/2021

Ας φανταστούμε μαύρα και πορτοκαλί σύννεφα. Παντού. Το γαλάζιο δεν υπάρχει, κατέρρευσε μπροστά στο χάος. Ας φανταστούμε, -ας δούμε- τον τελευταίο άνθρωπο στην Ευρώπη. Μόνος εν μέσω ερειπίων, σκουριασμένων σκελετών και βρώμικων καιρών. Ο ήλιος επιμένει κι ας τον «πνίγει» η αιθαλομίχλη. Μαζί και τα όνειρα, οι σκέψεις. Επιμένουν και μένουν στο μυαλό. Οι τελευταίες σκέψεις, τα τελευταία όνειρα, οι τελευταίοι αιχμάλωτοι! Η σκέψη αιχμάλωτη της μίας σκέψης και το όνειρο αιχμάλωτο του εφιάλτη. Ο τελευταίος άνθρωπος στην Ευρώπη δεν έχει ζήσει τον εφιάλτη, τον έχει κάνει δικό του, είναι ο κόσμος του και σε αυτόν δεν υπάρχει ελευθερία, υπάρχει μόνο έλεγχος. Ο έλεγχος είναι διαδικασία αυτοματοποιημένη πια και εξασφαλίζει τη διαιώνιση της μίας και μοναδικής σταθεράς: της μη σκέψης που ισοδυναμεί με την απόλυτη σκέψη! Αν δεν σκέφτεσαι μπορείς να είσαι όποιος θες. Μπορείς να βρίσκεσαι όπου θες και μπορείς να πηγαίνεις όπου θες. Συνεπώς, ο τελευταίος άνθρωπος στην Ευρώπη μπορεί να είναι όλοι οι άνθρωποι της Ευρώπης, του κόσμου! Ο τελευταίος άνθρωπος στην Ευρώπη δεν θα δει το χάος, αλλά τη νέα δημιουργία, δεν θα δει την απομόνωση, τη μοναξιά, αλλά την κατάκτηση του χώρου κι αν αμφιβάλλει έστω για μια στιγμή, ο μεγάλος αδελφός είναι εκεί και τον παρακολουθεί. Το «1984» (Εκδόσεις Ψυχογιός) είναι η ηλικία του κόσμου μας.

Ο Τζορτζ Οργουελ έγραψε το βιβλίο το 1948, το εξέδωσε το 1949 και με τον αναριθμητισμό έδωσε ταυτότητα και μοναδικά χαρακτηριστικά στον τελευταίο άνθρωπο στην Ευρώπη (σ.σ αυτή ήταν η άλλη επιλογή για τον τίτλο του βιβλίου). Το «1948» έγινε «1984» και το μέλλον ήρθε απότομα στο παρόν. Ο κόσμος του Οργουελ παίζει σε διαρκή επανάληψη. Η ελευθερία σαν φάντασμα γυρνά, η δημοκρατία στέκει σε μια τέλεια βραχονησίδα και τα σύνορα σταμάτησαν να χαράζονται στο έδαφος, αλλά όχι και στο μυαλό μας. Για σκεφτείτε σε τι εποχή ζούμε: Τα αστικά ΜΜΕ προωθούν-επιβάλλουν τη μονοφωνία, οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται την εξουσία του καπιταλισμού με σιδερένια γροθιά και το ψέμα γίνεται η μία και μοναδική αλήθεια! Η διεκδίκηση καλύτερων όρων διαβίωσης, εργασίας, ισούται με αμφισβήτηση της έννομης τάξης, η λογική της ισότητας και της αδελφότητας υποτάσσεται στο παράλογο του κέρδους και η ελεύθερη αγορά είναι ο μέγας κριτής. Σε αυτόν τον κόσμο, λοιπόν, οι φράσεις «ο μεγάλος αδελφός σε βλέπει», «ελευθερία ίσον σκλαβιά», «άγνοια ίσον δύναμη» βρίσκουν την τέλεια εφαρμογή τους. Ο προσωπικός χώρος έχει γίνει δημόσιος, ψηφιακός. Η ελευθερία είναι φορτωμένη με κανόνες, sms, χαρτιά μετακίνησης, ωράρια εργασίας και απλήρωτες υπερωρίες, γκλομπ, χειροπέδες, βασανιστήρια, απαγορεύσεις. Η απόλυτη συμμόρφωση ισοδυναμεί με τον τέλειο πολίτη, τον άνθρωπο υπόδειγμα του προβατοποιείου. Σε αυτόν τον κόσμο μπορείς να αμφισβητήσεις το 2+2=5 όχι όμως και το κέρδος πάνω από ανθρώπινη ζωή. Τη στιγμή που το κάνεις ξεκινά η δικαίωση του «1984».

Η μετάφραση σε αυτή την έκδοση του «1984» ανήκει στον Αύγουστο Κορτώ. Το χαοτικό και πυκνό οργουελικό σύμπαν αποδίδεται πολύ καλά στην ελληνική. Η γλώσσα μας «ακολουθεί» τον ζοφερό, δυστοπικό κόσμο του βιβλίου. Η άλλοτε άμεση και άλλοτε εξαντλητικά αναλυτική γλώσσα του Οργουελ περνά αποτελεσματικά σε μας. Το πιο δύσκολο στη μετάφραση κατά τη γνώμη του γράφοντος, ήταν η απόδοση του αληθινού συναισθήματος και της πνευματικής δολοφονίας του πρωταγωνιστή, του Ουίνστον Σμιθ.

Ο Οργουελ δημιούργησε ένα μυθιστόρημα γεμάτο αγωνία, γρήγορο ρυθμό και δράση ενάντια στην ολοκληρωτική παρόρμηση εν γένει. Η τελική του μορφή είναι αυτή της σκοτεινής παρωδίας και αυτό είναι το καταλυτικό στοιχείο. Απέναντι στην παράνοια, ο Οργουελ προτάσσει τη δική του παράνοια και ο Ουίνστον Σμιθ τα βάζει με το θράσος της εξουσίας. Το «1984» μένει επίκαιρο, μεταφράζεται και πουλάει όσο λίγα βιβλία για δυο λόγους: Για τον Ουίνστον Σμιθ που είναι ο αναγνώστης και για τον χώρο δράσης του που είναι ο κόσμος μας!

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε αθλητική δημοσιογραφία και παρά την αγάπη και την ενασχόλησή του με τη λογοτεχνία, συνεχίζει να ασχολείται με το αθλητικό ρεπορτάζ. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς σταθμούς, κάνοντας βιβλιοπαρουσιάσεις